گذری بر تاریخ و جغرافیای میگون - فرهنگ لغات(س-ش)

حرف (س)

ساب (sāb): صاحب

سابِق بَراین ( sābegh bar in ) : در گذشته ، قدیم ترها
سابِقَه ( sābeghah ) : سابقه

ساتَن (sātan): ساختن

ساجَه(sājah): جارو
ساچمَه ( sāchmah ) : ساچمه

ساحاب (sāhāb): صاحب

ساحَت (sāhat ): سلامت

ساحَت باشَد (sāhat bāshad ): سلامت باشد، عافیت باشد
ساختِگی ( sākhtegi ) : ساختگی
ساختِمون ( sākhtemun ) : ساختمان
ساخت و پاخت کُردَن ( sākhto pākht kordan ) : تبانی کردن

سادات مَحَل ( sādāt mahal): محله سادات، نام یکی از چهار محل مسکونی بومی میگون
سادَه ( sādah ) : ساده
سادَه دل ( sādah del ) : بی تزویر ، ساده لوح
سارِبون ( sārebun ) : ساربان
سارِزون ( sārezun ) : روزهای غیر از ماه رمضان، سال و ماه
سارُق ( sārogh ) : بقچه چهارگوش که وسایل حمام را در آن می بندند.

ساروج (sārooj): از مصالح ساختمانی در قدیم
ساز بَزوئَن ( sāz bazoan ) : ساز زدن
ساعَت بَدی یَن ( sāat badiyan ) : مراجعه به تقویم های ویژه برای تعیین تاریخ کاری در زمآن های خوش یمن
ساعَت داشتَن ( sāat dashtan ) : نیک و فرخنده بودن انجام کاری
ساعَتَگ ( sāatag ) : گیاهی از خانواده گندمیان که شاخک انتهای دانه آن برخلاف جو و گندم شکسته و خمیده است. چنآن چه دانه در زمین مرطوب قرار گیرد شاخک مانند عقربه ساعت می چرخد.

سافِلیک (sāfelik ): حشرهای شبیه و بزرگ تر از خرمگس که روی حیوانات به خصوص گاو گوساله می نشیند و از خون آن ها تغذیه می کند.
ساقَه ( sāghah ) : ساقه

ساک (sāk): چانه
ساکِت کُردَن ( sāket kordan ) : ساکت کردن
ساکِت بَویئَن ( sāket bavian ) : ساکت شدن
سال بیاردَن ( sāl biārdan ) : عمل درختان میوه ای که به طور متناوب یکسال  بار زیاد و سال بعد بار کم می دهند.
سال بَیتَن ( sāl baytan ) : سال گرفتن
سالخوردَه ( sāl khordah ) : سالخورده

سالِ ما (sālmā): سال و ماه
سالی یُونَه ( sāliyonah ) : سال هایه
سامون ( sāmun ) : مرز میان املاک
سامون بِدائَن ( sāmun bedā an ) : سامان دادن
سایَه ( sāyah ) : سایه
سایَه بِون ( sāyahbun ) : سایبان
سایَه به سایَه ( sāyah be sāyah ) : از دور تعقیب کردن و مراقب بودن
سایَه خُشک ( sāyah khoshk) : خشکبار وسبزی خشک شده در سایه

سامون (samun): مرز

سایه دیم (sāyeh dim): جایی که سایه باشد.
سایَه سَنگین ( sāyah sangin ) : به دیدار دوستان نرفتن و آن ها را تحویل نگرفتن

سائاب (sāāb): صاحب

سائوس ( sāus ) : سبوس

سائوس (saus): سبوس

سَبَت (sabat): سبد
سبز بَویئَن ( sabz bavian ) : سبز شدن
سبزَه ( sabzah ) : سبزه
سبزَه قَبا ( sabzah ghabā )  : پرنده ای سبز رنگ
سبزی پاک کُردَن ( sabzi pāk kordan ) : سبزی پاک کردن ، کنایه از تملق گفتن
سبُک سَنگین کُردَن ( sabok sangin kordan ) : سنجیدن ، کم وزیاد کردن
سبُک کُردَن ( sabok kordan ) : سبک کردن ،  مورد استهزا قراردادن
سَبُک بَویئَن ( sabok bavian ) : سبک شدن ، از غصه در آمدن
سِتارَه ( setārah ) : ستاره
سِتارَه دُمبالَه دار ( setārah dombālahdār ) : ستاره دنباله دار
سِتارَه دُمدار ( setārah domdār ) : ستاره دنباله دار
سُتونِ کَمَر ( sotune kamar ) : ستون فقرات
سُج ( soj ) : قره قروت
سَجدَه ( sajdah ) : سجده
سَجدَه کُردَن ( sajdah kordan ) : سجده کردن
سَخت ( سَخد ) بَیتَن ( sakht baytan ) : سخت گرفتن
سَخت کُردَن ( sakht kordan ) : سخت کردن
سَخت بَویئَن ( sakht bavian ) : سخت شدن
سَد دَوِستَن ( sad davestan ) : سد بستن
سَر ( sar ) : برتر
سَرازیری ( sarāziri ) : سرپایینی ، شیب رو به پایین
سَراِشکَن ( sareshkan ) : غذایی که علاوه بر سهم اولیه مانند بشقاب هر میهمانی مجدد توزیع می شود، توزیع عادلانه
سِراغ ( serāgh ) : سراغ
سِراغ گیتَن ، سِراغ هائیتَن ( serāgh gitan ) : سراغ گرفتن جا و چیزی مخفی
سِراغ بَیتَن ( serāgh baytan) : سراغ گرفتن
سِراغ بِدائَن ( serāgh bedāan ) : سراغ دادن
سِراغ داشتَن ( serāgh dāshtan ) : محل چیزی را دانستن
سَراِفکَندَه ( sarefkandah ) : سرافکنده
سِراکو کُردَن ( serāku kordan ) : مقایسه با دیگران، فرد را کوچک شمردن
سَراومَد ( sarumad ) : سرآمد
سَراِنداختَن ( sarendakhtan ) : سرانداختن ، انداختن دانه های ابتدایی بافتنی با میل یا قلاب
سَراِنداز ( sarendāz ) : رو انداز
سَراو ( saru ) : سرآب ، آب مازاد پس از پر شدن استخر ، سراب
سَراوسالی ( sar usāli ) : انعام به واسطه فروش حیوانات ، انعام
سَرایَت ( sarāyat ) : سرایت
سَر اِموئَن ( sar emu an ) : سرآمدن ، پایان یافتن
سَرباری ( sarbāri ) : بار اضافه بر بار چارپایان
سَربالا کُردَن ( sarbālā kordan ) : سربلند کردن
سَربالاگیتَن ( sar bālā gitan ) : سر بالاگرفتن
سَربِجُمبِستَن ( sar bejombestan ) : سرجنباندن
سَربَخوردَن ( sar bakhordan ) : به سبب بد یمنی موجب مرگ شدن ، پرحرفی کردن
سَربِدائَن ( sar bedā an ) : رها کردن حیوان برای چرا
سَربِدائَنِ صِدا ( sar bedāane sedā ) : باصدای بلند آواز خواندن
سَربَدووندَن ( sar baduvundan ) : سردوانیدن
سَربَرویئَن ( sar barvian ) : سربریدن
سَربَرِسی یَن ( sar baresiyan ) : سررسیدن
سَربَزوئَن ( sar bazuan ) : سرزدن ، کوتاه کردن مو ، سرکشی کردن ، بریدن سرشاخه درختان ، انجام عملی از سوی کسی
سَربَزوئَه ( sar bazuah ) : سرزده
سَربَستَه ( sar bastah ) : سربسته
سَر بَکِشی یَن ( sar bakeshiyan ) : سرکشیدن ، نوشیدن

سَر بَکوئِستَن(sar bakuestan): سر خاراندن، کنایه از تعلل کردن

سَر بَویئَن ( sar bavian ) : سرشدن ، به پایان رسیدن زمان ، برتر شدن ، برنده شدن
سَربه سَر ( sar be sar ) : برابر ، دست انداختن
سَربه سَر دَرِنگوئَن ( sar be sar darenguan ) : سربه سر گذاشتن
سَربِه طاق دَکُتَن ( sar be tagh dakotan ) : سربه طاق کوبیدن
سَربِه گَریبون ( sar be garibun ) : سربه گریبان
سَربِه نیست کُردَن ( sar be nist kordan ) : مفقود کردن
سَربِه نیست بَویئَن ( sar be nist bavian ) : مفقود شدن

سَر بَیتَن ( sar baytan ) : سرگرفتن ، عملی شدن ، قرار گرفتن کارها ، چیدن ساقه ها وبرگ تازه گیاهان
سَربینَه ( sare binah ) : داخل رختکن حمام
سَرپابَنیشتَن ( sare pā banishtan ) : سرپا نشستن
سَرپا بَویئَن ( sare pā bavian ) : بهبود یافتن از بیماری
سَرپاگیتَن ( sar pā gitan ) : سرپا گرفتن کودک
سَرپا هِرِسّائَن ( sar pā heressā an ) : سرپا ایستادن
سَرپَنجَه(sar penjah) : قدرت ، زور و نیرو
سَرپوش ( sarpush ) : درپوش
سَرپوشیدَه، سَرپوشیَه ( sarpushidah ) : سرپوشیده
سَرپیج ( sarpij ) : سرپیچ
سَرتاسَر ( sartāsar ) : سراسر
سَرتَختَه بَشوردَن ( sare takhtah bashurdan ) : سرتخته شستن مرده ، نفرین مرگ برای کسی
سَرتُکون بِدائَن ( sar takun bedāan ) : سرتکان دادن ، کنایه از عدم رضایت یا تهدید

سَر جورایی(sar jurāyi): سر بالایی

سَر جیرائی(sar jirāei): سر پایینی

سَر چاهون(sar chāhun): نام یکی از کوه های میگون در هملون
سَرحال ( sarhāl ) : تندرست و با نشاط
سَرِحَرف بیموئَن ( sare harf bimuan ) : لب به سخن گشودن
سَرِحَرف واز بَویئَن ( sare harf vāz bavian ) : سرسخن باز شدن
سَرِحَرف واز کُردَن ( sare harf vāz kordan ) : سرسخن باز کردن
سَرِحرف هِرِسّائَن ( sare harf heressā an ) : سرقول ایستادن
سَرخاک ( sarkhāk ) : سرمزار

سَر ریز (sar riz ): لبریز
سرزابوردَن ( sare zā burdan ) : سرزا رفتن
سَرزِنِش ( sar zenesh ) : سرزنش
سَرزِوون ( sar zevun ) : سرزبان
سَرسِپُردَه ( sar sepordah ) : سرسپرده ، خدمتگذار
سُرسُره ( sorsorah ) : سرسره
سَرسَری ( sarsari ) : بی دقتی
سَرسَری بَیتَن ( sarsari baytan ) : سبک و شوخی پنداشتن
سَرسَلومَتی ( sar salumati ) : تسلیت
سَرِسوم ( saresum) : سرسام
سَرِسوم بَویئَن ( saresom bavian) : دچار بیماری سرسام شدن
سَرِسوم بَیتَن ( saresom baytan ) : سرسام گرفتن
سَرشِکِستِگی ( sar shekestegi ) : سرشکستگی
سَرشِکِستَه ( sar shekestah ) : سرشکسته
سَرِشو ( sare shu ) : اول شب

سُرخ بَندی (sorkh bandi): نام محلی در میگون

سُرخ بَویئَن ( sorkh bavian ) : سرخ شدن
سَرخُور ( sarekhor )  : کنایه از مزاحم
سَرخَط ( sarkhat ) : سرمشق
سُرخ کُردَن ( sorkh kordan ) : سرخ کردن

سُرخ گُرز چال (sorkh gorze chāl): نام محلی در غرب میگون
سَرخو ( sorkhu ) : سرخاب
سَرخود ( sar khod ) : خودسر ، خودسرانه
سَرخودی ( sar khodi ) : خودسرانه
سُرخَه ( sorkhah ) : سرخ رنگ
سَردالون ( sar dālun ) : اتاقی که روی دالان ساخته شده است.
سَرداو ( sardu ) : سرداب ، سردابه
سَردیرگااوردَن ( sar dirgāurdan ) : سردرآوردن
سَردرختی ( sar derakhti ) : میوه ومحصول درخت
سَردَستَه ( sar dastah ) : رهبر ، رییس دسته
سَردُماغ ( sar domāgh ) : سرحال
سَررِشتَه ( sar reshtah ) : سررشته

سَرشی (sar shi ): سر رفته
سَرشیر ( sar shir ) : ورقه روی شیر جوشیده

سَرشی یَن ، سربشاین ( sarshiyan ) : سررفتن
سَرعَمِلَه ( sar amelah ) : سر کارگر
سَرفِراز ( sarferāz ) : سربلند
سَرفِرازی ( sarferāzi ) : سربلندی ، افتخار

سرقدم بوردَن (sar gadam burdan): اسهال داشتن
سَرقُلفی ( sar gholfi ) : سرقفلی
سَرقُز بَویئَن ( sare ghoz bavian ) : سرقوزافتادن ، به مخالفت دست زدن
سَرَک بَکِشی یَن ( sarak bakeshiyan ) : سرک کشیدن
سَرکُردَن ( sar kordan ) : سرکردن
سَرکِردَه ( sar kerdah ) : سرکرده ، رییس
سَرَک سَرَک کُردَن ( sarak sarak kordan ) : سرسری کردن کودکان
سَرکَشِِه گیتَن ( sar kashe gitan ) : بغل کردن و بوسیدن صورت ، مصافحه
سَرکِشی کُردَن ( sarkeshi kordan ) : سرکشی کردن
سَرکوفت ( sarkuft ) : سرزنش
سَرکوفت هاکُردَن ( sarkuft hākordan ) :  سرزنش کردن
سَرکَلَّه بَزوئَن ( sar kallah bazuan ) : سروکلّه زدن
سِرکَه ( serkah ) : سرکه
سَرکیسَه هاکُردَن ( sarkisah hākordan ) : سرکیسه کردن
سَرکیلَه ( sarkilah ) : کنار نهر آب ، اصطلاحی است از همکاری همگانی برای پاک کردن نهر و آب انداختن درآن
سَرگَب بیموئَن ( sare gab bimuan ) : سرصحبت آمدن
سَرگَب واز هاکُردَن ( sare gab vāz hakordan ) : سرسخن باز کردن
سَر گیتَن ( sar gitan ) : روی سر گرفتن
سَرگیجَه ، سَرگیژَه ( sargijah ) : سرگیجه
سِرگین ( sergin ) : مدفوع چارپایان

سَرلاک ( sarlāk ) : پارچه ضخیمی که هنگام نان بستن ،خمیر را روی آن پهن کرده تا به تنور بچسبانند.
سِست بَویئَن ( sest bavian) : نرم شدن ، بی حال و تنبل شدن
سِفارِش بدائَن ( sefāresh bedā an ) : سفارش دادن
سِفارِش کُردَن ( sefāresh kordan ) : سفارش کردن
سفت کُردَن ( seft kordan ) : سفت ومحکم کردن
سَفَر بوردَن ( safar burdan ) : سفر رفتن
سُفرَه ( sofrah ) : سفره
سَق ( sagh ) : کام
سَق بَزوئَن ( sagh bazuan) : سق زدن ،  با زبان وکام صدا برآوردن
سَق سیاه ( sagh siyāh ) : آن که هر چیز بدی را بگوید اتفاق می افتد
سَقَط  ( سَقَد ) کُردَن ( saghad kordan ) : کشتن حیوانات بزرگ مانند سگ و الاغ
سَقَط بَویئَن ( saghat bavian ) : مردن یا کشته شدن حیوانات
سُقُلمَه ( sogholmah ) : با انگشت شست دست به پهلو و بدن کسی زدن

سَرما (sarmā ): سردی
سَرما بَخوردَن ( sarmā bakhordan ) : سرما خوردن
سَرما بَزوئَن ( sarmā bazuan) : سرما زدن
سَرمایَه ( sarmāyah ) : سرمایه
سُرمَه ( sormah ) : سرمه

سَرمِه بَدیئَه کُلامَه بَئوتَه (sarme badiya kolāme bautah ): سرم را دید کلاهم را دوخت، ضرب المثلی  برای کلاه گذاشتن و فریب دادن است.
سُرمِه دون ( sormehdun ) : سرمه دان
سَرند کُردَن ( sarand kordan ) : سرند کردن
سَرنَفَس بیموئَن ( sare nafas bimuan ) : رفع خستگی کردن
سَرونَه ( sarunah ) : سرانه
سَرنیزَه ( sar neyzah ) : سرنیزه
سَربَیتَن ( sar baytan ) : سرشماری کردن
سَرواز ( sarvāz ) : سرباز ، بدون روسری و کلاه
سَروازی ( sarvāzi ) : سربازی
سَر وا کُردَن ( sar vākordan ) : سرباز کردن
سَرو جُن ( saro jon ) : سروجان
سَر و رو ( saro ru ) : سر وصورت
سَروسامون ( saro sāmun ) : سروسامان
سَرهِدائَن ( sar hedā an ) : سردادن ، اضافه بها دادن
سَرهائیتَن ( sar hāeitan) : اضافه قیمت گرفتن
سَرهَم ( sarham ) : روی هم ، در مجموع
سَرهَمسَر ( sar hamsar ) : همرتبه، همنوع، هم قد وقواره
سَری ( sari ) : رویی
سَریِنجَه ( sar yenjah ) : سریونجه ، برگ و سافه های جوان وتازه یونجه که برای استفاده در غذا گرفته می شود.

سِک ( sek) : آب بینی

سِک بَیتَن ( sek baytan ) : گرفتن یا پاک کردن آب بینی
سَکتَه ( saktah ) : سکته

سِکِن ( seken ) : دماغو
سِکِندِری ( sekenderi ) : سکندری
سِکَّه ( sekkah ) : سکّه
سِکَه بَویئَن ( sekkah bavian ) : سکه شدن ، رونق یافتن کار
سَکینَه ( sakinah ) : سکینه
سَگ جُن ( sag jon ) : سگ جان
سَگ دو بَزوئَن ( sag du bazuan ) : دوندگی بی حاصل
سِگِرمَه ( segermah ) : اخم

سَگ گُلَک ( sag golak): گل سرخ وحشی، نوعی گل نسترن صورتی رنگ
سَلّاخ خُنَه ( sallākh khonah ) : کشتارگاه
سِلام کُردَن ( selām kordan ) : سلام کردن
سَلط ( salt ) : سطل
سُلفَه ( solfah ) : سرفه
سَلمونی ( salmuni ) : سلمانی
سَلّونَه سَلّونَه ( sallunah sallunah ) : سلانه سلانه
سَلیطَه ( salitah ) : سلیطه
سَلیقَه ( salighah ) : سلیقه

سِلّیک (sellik): آب غلیظ چشم

سِما ( semā): رقص حکیمانه بومی
سُمباتَه ( sombātah ) : سمباده
سَمبَل ( sambal ) : سنبل
سُمبُل ( sombol ) : سنبل
سَمبَل هاکُردَن ( sambal hākordan ) : کار را با بی دقتی به پایان بردن
سُمبُلَه( sombolah ) : سنبله ، گل سفید رنگی که شهریور ماه می روید ، شهریور
سَمبور ( sambur) : سمور
سُمبَه ( sombah ) : سوراخ ، افزاری که با آن آهن را سوراخ می کنند.
سُم تِراش ( som terash ) : وسیله ای فلزی شبیه داس که با آن اضافه سم حیوانات را کوتاه می کنند.
سُمِنو ( somenu ) : سمنو

سِما (semā): رقص

سَموَر ( samvar): سماور

سَن تِلارسَر(san telārsar): قسمت بالایی تالارسر، نام یکی از باغ های در شرق میگون
سُنّت هاکُردَن ( sonnat hākordan ) : ختنه کردن
سِنجاق ( senjāgh ) : سنجاق
سِنجاقَگ ( senjāghag ) : سنجاقک
سِندِ سال ( sende sāl ) : سن وسال
سِندون ( sendun ) : قطعه ای آهنی که از روی آن برای کوبیدن اجسام استفاده می شود.
سِندَه ( sendah ) : سنده، مدفوع انسان
سَنگ اَسیو ( sang asiu ) : سنگ آسیاب
سَنگ بَرگاه ( sang bargāh ) : سنگ مخصوص برگاه
سَنگ بَرَه ( sang barah ) : سنگ مخصوص بره، ستگ برای انشعاب و باز و بسته کردن آب نهر

سَنگ پِلَک (sang pelak ): پل سنگی روی نهرهای کوچک
سَنگ تِرازو ( sang terāzu ) : سنگ ترازو
سَنگ تِراش ( sang terāsh ) : سنگ تراش
سَنگ چین ( sang chin ) : دیوار سنگی
سَنگدون ( sangdun ) : سنگدان
سَنگ ریزَه ( sang rizah ) : سنگ ریزه
سَنگ سامون ( sang sāmun ) : سنگ درازی که در امتداد طول در مرز میان دو ملک مجاور در خاک قرار داده و کمی از نوک آن را بیرون می گذارند و نشانه مرز دو قطعه است
سَنگ سو ( sang su ) : سنگی که داس و کارد را با آن تیز می کنند.
سَنگ قَفون ( sange ghafun ) : وزنه ی قپان
سَنگ قُلّاب ( sang ghollāb ) : قلابی که با آن سنگ پرتاب می کنند.
سَنگ کُف ( sang kof ) : سنگ کوب ، ایست ناگهانی قلب
سَنگَل ( sangal ) :  پشگل سخت شده که به پشم گوسفند چسبیده است
سَنگ لوسی ( sange lusi ) : سنگ تختی که در لبه بام قرار می دهند

سَنگ میون(sang miun): نام محلی در شمال میگون بالای هفت چنار
سنگین بَویئَن ( sangin bavian ) : سنگین شدن

سوآل (suāl ): پیشانی
سِوایی ( sevāyi ) : جداگانه، صبح زود
سو بِدائَن ( su bedā an ) : سابیدن
سو بَزوئَن ( su bazuan ) : زده شدن چشم در اثر نور شدید
سوت ( sut ) : افتادن چیزی به نقطه ای دور دست
سوت کُردَن ( sut kordan ) : انداختن چیزی به نقطه ای  دور دست
سوت بَویئَن ( sut bavian ) : سوت شدن
سوج ( suj ) : سوز
سَوَد ، سَوَت ( savad ) : سبد
سود بَوِردَن ( sud baverdan ) : سود بردن
سود بَکُردَن ( sud bakordan ) : سود کردن
سور چَرون ( sur charun ) : کسی که هر جا ضیافتی است حا ضر گردد.
سور چَرونی ( sur charuni ) : ضیافت ، میهمانی
سورسات ( sure sāt ) : خواروبار و قند وشکر ، اسباب پذیرایی و خورد و خوراک
سورهِدائَن ( sur hedā an ) : سور دادن ، میهمانی دادن
سوزَن بَزوئَن ( suzan bazuan ) : خیاطی کردن
سوزی ( suzi ) : سبزی
سوزی بَچیئَن ( suzi bachian ) : رفتن به کوه یا مزارع برای جمع آوری سبزی
سوزی کاری ( suzi kāri ) : سبزی کاری
سوسوبَزوئَن ( susu bazuan ) : روشنایی اندکی دادن
سوسَه بیموئَن ( susa bimuan ) : سوسه آمدن
سوک ( suk ) : گوشه ، کنار
سوگُلی ( sugoli ) : زن مطلوب و محبوب
سولاخ ( sulākh ) : سوراخ
سولاخ سُمبَه ( sulākh sombah ) : گوشه کنار ، جاهای پرت و دور از معرض دید
سولاخَگ ( sulākhag ) : سوراخ کوچک ، کنایه از اتاق یا فضایی تنگ و کوچک
سو بَیتَن ( su baytan ) : تیز شدن داس و کارد در اثر ساییدن
سوی چِراغ ( suye cherāgh ) : نور یا شعله چراغ که به آن قسم نیز می خورند
سه پایَه ( se pāyah ) : سه پایه
سِهر ( sehr ) : سر بی حس
سهر بَویئَن ( sehr bavian ) : سر شدن
سِه ریدار ( se reydar ) : سرایدار
سَهلِنگاری ( sahlengāri ) : بی توجهی

سوئَه(suah): سبد بزرگ، سبدی که برای چهارپایان علف های خرد کرده راجا به جا می کنند.
سَوات ( savāt ) : سواد
سَوات دار ( savāt dar ) : با سواد
سوآر ( suār ) : سوار ، راکب
سوآر هاکُردن ( suār hākordan ) : سوار کردن
سوآر بَویئَن ( suār bavian ) : سوار شدن
سوآرَه ( suārah ) : سواره
سوآری ( suāri ) : سواری
سواری بخوردن ( suāri bakhordan ) : سواری خوردن
سوآری هِدائَن ( suāri hedā an ) : سواری دادن
سوآری هائیتَن ( suāri hāeitan ) : سواری گرفتن
سِوا بَویئَن ( sevā bavian ) : جدا شدن

سُهُن (sohon ): سوهان
سو ( su ) : نور ، روشنی ، سمت
سو ( su ) : نسب ، نژاد
سو ( su ) : سایش ، سنگ مخصوص تیز کردن داس و کارد

سُهُن (sohon ): سوهان
سُهُن بَزوئَن ( sohon bazuan ) : سوهان زدن ، تیز کردن با سوهان
سُهن بَکِشی یَن ( sohon bakeshiyan ) : سوهان کشیدن

سیاه بَویئَن ( siāh bavian ) : سیاه شدن
سیاه دل ( siyāh del ) : بی رحم
سیاه زِوون ( siāh zevun ) : کسی که نفرینش بگیرد
سیاه ماهر ( siāh māhr ) : مار سیاه
سیاهَه ( siāhah ) : سیاهه
سیاهی بوردَن ( siāhi burdan ) : سیاهی رفتن چشم
سی باهارَه ( si bāhārah ) : سیب بهاره ،  سیبی که میوه اش ابتدای تابستان می رسد.

سی اَبری (si abri) : نوعی سیب

سی بُشقابی (si boshghābi) : سیب بزرگ و ترش
سی پاییزَه ( si pāyizah ) : سیب پاییزه : سیبی که میوه اش آخر تابستان و ابتدای پاییز می رسد.
سی تابسّونَه ( si tābessunah ) : سیب تابستانه ، سیبی که میوه اش اواسط تابستان می رسد.
سی تُرشَک ( si torshak : سیبی غیر پیوندی وترش
سی تَلَک ( si talak ) : نوعی سیب غیر پیوندی

سی پَرَک (si parak): محتویات درون سیب که شامل تخمها و محفظه دور آن که غیر قابل خوردن می باشد.

سی چال(si chāl): نام کوهی در شمال غربی میگون
سیخ بَزوئَن ( sikh bazuan ) : سیخ زدن ، تحریک کردن
سیخ تَندیر (sikh tandir) : سیخ مخصوص تنور که با آن سوخت را در تنور جابجا می کنند.
سیخَگ ( sikhag ) : سیخونک ، میخ طویله یا چوب نوک تیز که آن را به چارپایان زده تا تندتر بروند.
سیخَگ بِدائَن ( sikhag bedāan ) : با سیخونک به چارپایان زدن

سی دار (sidār ): درخت سیب
سیا تو ( siātu ) : سیاه چرده
سیا سُلفَه ( siāsolfah ) : سیاه سرفه
سیا کُهَه ( siā kohah ) : سیاه سرفه

سی دُزَّک (si dozzak) چوب باریک و درازی که انتهای کلفتی آن را چهارقاچ کرده و درون هر قاچ را تکه چوب کوچکی قرار داده تا دهانه چوب به اندازه یک سیب باز بماند. از این چوب برای چیدن سیبهایی که در شاخه های بالای درخت قرار داشته و دور از دسترس می باشد را می چینند.
سی زَمِنی ( si zameni ) : سیب زمینی

سی زَمِنی شو (si zameni shu): شب یلدا، در گذشته این شب مراسمی اجرا می شد. هوا که تاریک می شد مردان که بیشتر آن ها جوان بودند با پوششی که روی خود می گذاشتند دستمال و یا پارچه ای به داخل منزل مردم می انداختند. صاحبخانه با تنقلاتی از قبیل کشمش، گندم بوداده، گردو و از این قبیل دستمال را پر می کرد و به بیرون پرت می کرد و مالک دستمال آن را بر می داشت.
سی سیفید ( si sifid ) : سیبی شبیه شمیرانی ولی به رنگ سفید
سی شمرونی ( si shemruni ) : سیب شمیرانی
سی قَندَگ( si ghandak)  : سیبی غیر پیوندی و شیرین

سی(si): سیب

سیالیز (siāliz): نام کوه کم ارتفاعی در میگون

سید گاهره (sed gāhrah ): نام چشمه و محلی در هملون میگون

سید مُرسَلین ( sed morsalin):  سید میر سلیم، نام امامزاده مدفون در سادات محل میگون که دارای صحن کوچکی بوده و در فضای امامزاده آرامگاه شهدای میگون هم قرار دارد.*
سیر کُردَن ( sir kordan ) : سیر کردن
سِیر کُردَن ( seir kordan ) : تماشا کردن
سیر بَویئَن ( sir bavian ) : سیر شدن ، بیزار شدن

سیر سیر (sirsir): لفظی که برای دور کردن زنبور به زبان می آورند.
سیرمونی ( sirmuni ) : سیری
سی ( سیر ) سرکه ( si serkah ) : کلماتی که برای جلوگیری از حمله یافراری دادن زنبور ادا می شود
سیسمونی ( sismuni ) : سیسمانی
سیفید ( sifid ) : سفید
سیفید کُردَن ( sifid kordan ) : قلع اندود کردن ظرف مسی ، گچ کردن دیوار و سقف ساختمان
سیفیدَه ( sifidah ) : سپیده صبح
سیفیده بَزوئَه (sifideh bazua): برآمدن سپیده ی صبح
سیل او ( seyl u) : سیلابه ، گل و لای ته نشین شده ناشی از جاری شدن سیل
سیل بیموئَن ( seyl bimuan ) : سیل آمدن
سیل بَزوئَن ( seyl bazuan ) : سیل زدن

سیلِ واز(seyle vāz): نام محلی در غرب در میگون
سیلی بَخوردَن ( sili bakhordan ) : سیلی خوردن
سیلی بَزوئَن ( sili bazuan ) : سیلی زدن
سِیُّم ( seyyom ) : سوم

سیل(sil): زشت
سی لُبلان ( si loblān ) : سیب لبنانی
سی لُبلان قرمز ( si loblān ghermez) : سیب لبنانی قرمز رنگ

سِیلِواز (seylevāz): نام محلی در شرق میگون که در گذشته به لحاظ سیل گیر بودن قرق اعلام شده است.
سیپیل ( sipil ) : سبیل
سیپیلو ( sipilu ) : دارای سبیل بزرگ

سیمَک ( simak ) : کپک نان
سیمَک بَزوئَه ( simak bazuah ) : کپک زده
سین جین کُردَن ( sin jin kordan ) : سین جیم کردن ، سوال جواب کردن
سینَه ( sinah ) : سینه ، پستان ، دامنه ، وسط
سینَه بِدائَن ( sinah bedāan ) : شکم دادن
سینَه بَند ( sinah band ) : کرست
سینَه پَهلو (sinah pahlu ) : سینه پهلو
سینَه زِنی ( sinah zeni ) : سینه زنی
سینَه کُردَن ( sinah kordan ) : جمع کردن و بردن حیوانات یا عده ای به سمتی معین ،  شکم دادن دیوار و سنگچین ، به شیر آمدن پستان
سینَه کَش ( sinahkash ) : وسط ،  بعد از دامنه و نرسیده به قله کوه
سینَه هِدائَن ( sinah hedāan ) : شیردادن
سینَه هائیتَن ( sinah hāeitan ) : مکیدن پستان از سوی نوزاد
سینه مال ( sinah māl ) : سینه خیز
سینَه مال بوردَن ( sinahmāl burdan ) : سینه خیز رفتن

حرف (ش)

ش (s ): با کشش شین لفظ هُش است که برای ایستادن اُلاغ به کار می رود.

شابدِالعَظیم (shābdel azim ): شاه عبدالعظیم

شاتوت، شاتود ( shātut): شاه توت، توت درشت و پرآب و سیاه و سرخ

شاخ بَزوئَن (shākh bazuan ): شاخ زدن

شاخ بَویئَن (shākh bavian ): شاخ شدن

شاخ به شاخ بَویئَن (shākh be shākh bavian ): شاخ به شاخ شدن

شاخ دِرگااوردَن (shākh derỹa urdan ): شاخ در آوردن

شاخ و شونَه بَکِشیئَن (shākh o shunah bakeshian ): شاخ و شانه کشیدن، تهدید کردن

شاخَگ (shākhag ): شاخک

شاخَه (shākhah ):  شاخه

شاد بَویئَن (shād bavian ): شاد شدن

شاد کُردَن (shād kordan ): شاد کردن

شادَت ( shādat): شهادت، شاهد

شادَت هِدائَن (shādat hedā an ): شهادت دادن

شادونَه (shādunah ): شاهدانه، تخم نوعی گیاه که تفت داده و برشته کرده و می خورند.

شازدَه (shāzdah ): شاهزاده

شاش بَزوئَن (shāsh bazuan ): بید زدن

شاش بَند بَویئَن (shāsh band bavian ): شاش بند شدن

شاغال (shāỹāl ): شغال

شاف (shāf ): شیاف

شاکیلَه(shākilah ): نهر اصلی، جوی بزرگ

شاگِردونِگی (shāgerdunegi ): انعامی که به شاگرد مغازه می دهند.

شال (shāl ): منسوجی دراز از پشم و مشابه آن که دور کمر می بندند.

شال و کلاه کُردَن (shāl o kolāh kordan ): لباس پوشیدن و عازم انجام کاری شدن

شالاتان (shālātān ): شارلاتان

شالَکی (shāleki ): گونی بسیار بزرگ بافته شده با نخ پشمی یا موی بز برای حمل مواد سبک

شامیوَه ( shāmivah): شاه میوه، نوعی گلابی شیرین و خوشبو که زودتر از بقیه می رسد.

شانسَکی ( shānsaki): شانسی

شاهون (shāhun ): شاهان

شاهی (shāhi ): واحد پول در قدیم معادل 50 دینار

شایستَه (shāyestah ): شایسته

شَباهَت، شَباهَد (shabāhat ): شباهت

شَبَق (shabaý ): شفق، اولین روشنایی روز، چوپانان گله های خود را به هنگام شفق

شَبونَه (shabunah ): شبانه

شَبونَه روز (shabuna ruz ): شبانه روز

شَبیه بَویئَن (shabih bavian ): شبیه شدن

شِپِشَگ ( shepeshag): شپش، حشره ریز در تن طیور، کک

شَپِلَق (shapelaý ): سیلی محکم

شِت (shet ): تخم پرندگان که به علت فاسد شدن به جوجه تبدیل نمی شود.

شِتَگ (shetaý ): ترشح، مقادیر کم آب و گل و لای که به جایی پاشیده می شود.

شِتَگ بَویئَن ( shetaý bavian): پاشیدن آب و گل و لای از روی زمین

شِتَگ کُردَن (shetaý kordan ): پاشیدن آب و گل و لای

شَتَه (shatah ): شته، نوعی آفت درختان و گیاهان

شَتَه بَزوئَن (shatah bazuan ): شته زدن، آفت زدن درختان و گیاهان توسط شته، آلوده شدن مزرعه و باغ های به آفت شته

شِتِه توت، تود (sheteh tut ): نخستین دانه های میوه توت که هنوز به طور کامل نرسیده اند ولی به دلیل سستی دم آن ها از درخت کنده شده و می ریزند، توت نارس

شِته مُرغُنَه (sheteh morýonah ): تخم مرغ خراب و نازا، تخمی که برای تشویق و تسهیل و یا تعیین محل تخم گذاری در جای مناسب قرار می دهند.

شِخ (shekh ): شیخ، آخوند یا مرد مذهبی که دقت زیادی درانجام احکام دینی دارد.

شُخ (shokh ): شخم

شُخ بَزوئَن ( shokh bazuan): شخم زدن

شِر شِر (sher sher ): باران تند، صدای باران، صدای ریزش آب از ناودان

شِر: بلندی

شِراب (sherãb ): شراب

شَرح بِدائَن (sharh bedã an ): شرح دادن

شَرط دَوِستَن (shart davestan ): شرط بستن

شَرط کُردَن(shart kordan ) : شرط کردن

شِرِق (shereý ): صدایی که از زدن سیلی به گوش می رسد.

شِرِق شِرِق (shereý shereý ): صدایی که از سوختن چوب در آتش یا از مفاصل بدن مانند انگشتان برخیزد.

شَرمَندَه (sharmandah ): شرمنده

شَرمو(sharmu ) : خجالتی

شروع بَویئَن (shorue bavian ) : شروع شدن

شروع کُردَن( shorue kordan): شروع کردن

شَریک (sharik ): شریک

شَریک بَویئَن (sharik bavian ): شریک شدن

شَریکی (sariki ): شراکت، به صورت مشارکتی

شُستََه رُفتَه (shostah roftah ): پاک و تمیز

شعر بوتَن (sher butan ): شعر گفتن

شُعلَه (sholah ): شعله

شِفا بِدائَن (shefã bedã an ): شفا دادن

شِفا هائیتَن (sefa haeitan ): شفا گرفتن

شِفتَه، شِفدَه ( seftah): شفته، دوغاب آهک و خاک و سنگریزه، هر مخلوط شل ناشی از آب زیاد مانند پلوی با آب بیش از اندازه

شَق (shaý ): راست و محکم

شَق شَق اِسّایَه (essayah  shaý shaý): راست راست ایستاده

شَقَه (shaýah ): شقیقه، نیمی از لاشه گاو و گوسفند

شَقَه شَقَه (shaýah shaýah ): پاره پاره

شَقِه کُردَن (shaýeh kordan ): شقه کردن، دو پاره کردن

شِکاف بَخوردَن (shekãf bakhordan ): شکاف خوردن

شِکاف بِدائَن (shekãf bedã an ): شکافتن

شِکَر او بَویئَن (shekar u bavian ): شکر آب شدن، به هم خوردن رابطه

شُکر کُردَن (shokr kordan ): شکر کردن

شُکرونَه ( shokrunah): شکرانه

شِکِست (shekest ): شکست

شِکِست بَخوردَن (shekest bakhordan ): شکست خوردن

شِکِست بِدائَن (shekest bedã an ): شکست دادن

شِکِستِه بَند (shekeste band ): شکسته بند

شِکِستِه نَفسی (shekesteh nafsi ): شکسته نفسی، تواضع

شِکلَک دیرگا اوردَن (sheklak dirgã urdan ): شکلک در آوردن

شِکِنجَه (shekanjah ): شکنجه

شِل (shel ): لنگ، آنکه می لنگد

شِل بَزوئَن ( shel bazuan): لنگیدن

شُل بَویئَن ( shol bavian): ‌سست شدن

شِل بَویئَن (shel bavian ): لنگ شدن

شُل بَیتَن (shol baytan ): سست گرفتن

شُل بیموئَن (shol bimuan ): ضعف نشان دادن، سستی کردن

شِل شِلی (shel sheli ):‌ لنگان لنگان

شِلِ گِل (sheleýel ): گل شل

شَل و پَر کُردَن (shal o par kordan ):‌ کسی را سخت زدن و مجروح کردن

شِلاب (shelãb ): باران و برف مخلوط، برفی که بخشی از آن ذوب شده و درهم است

شلاق بَزوئَن ( shalãý bazuan): شلاق زدن

شَلتوک ، چلتوک (shaltuk ): گندم و جو و برنج بوجاری نشده، خوشه هایی که پس از درو و جمع کردن محصول جو و گندم و برنج در زمین پراکنده شده است.

شِلَختَه (shelakhtah ): شلخته

شِلوار ( shelvãr): ‌شلوار

شِلوار وَتَک (shelvãr vatak ): کسی که شلوار از پایش در آمده

شُلوغ بَویئَن (sholoý bavian ): شلوغ شدن

شُلوغ کُردَن (sholoý kordan ):‌ شلوغ کردن

شُلَه زَرد (sholah zard ):‌ شله زرد

شَلیتَه (shalitah ): دامن کوتاه پر چین

شَم (sham ): شمع، پایه ای که زیر ستون یا دیوار شکسته زنند.

شَم دَوِستَن ( sham davestan): شمع بستن، یخ بستن آب ناودان و نظایر آن به صورت آویزان در زمستان

شِمار (shemãr ):‌ شمار، حساب

شِمارِش (shemãresh ):‌ شمارش

شِمال (shemãl ): شمال

شَمبَلیلَه (shambalilah ): شنبلیله

شَمبَه ( shambah): شنبه

شَمبَه (shambah)» شنبه

شَمَد (shamad ): نوعی روانداز تابستانه، نخی و نازک

شَمدون (shamdun ): شمعدان

شَمدونی (shamduni ): شمعدانی

شِمُردهِ حرف بَزوئَن (shemorde harf bazuan ): با تانی حرف زدن، شمرده صحبت کردن

شِمرون (shemrun ): شمیران

شِمشَه (shemshah ): شمشه

شَمشیر بَزوئَن (shamshir bazuan ): شمشیر زدن

شَمشیر بَکِشیئَن (shamshir bakeshi an ): شمشیر کشیدن

شَمشیرَک ( shamshirak): گلی خودرو مانند گلایل که برگهای آن مانند شمشیر است.

شِناس ( shenas): آشنا، خودی، شناخته شده

شِنگَه (shengah ): شنگ، سبزی خودرو تره مانند که دارای شیره می باشن. هم به صورت خام و هم در غذا مصرف می شود.

شِنو (shenu ): شنا

شِنو بَکُردَن ( shenu bakordan): شنا کردن

شِنو گَر (shenugar ): شناگر

شو (shu ): ‌شب

شو او (shu u ):‌ آبیاری در شب

شو بَویئَن (shu bavian ):‌شب شدن

شو پَرَک (shu parak ):‌ شب پره، پروانه

شو جِل (shu jel ): کهنه بچه

شو جُمعَه ( shu jomah): شب جمعه

شو چِرَه (shucharah ):‌ شب چره، تنقلاتی که شب هنگام و در شب نشینی ها خورده می شود.

شو کُردَن (shu kordan ): شب کردن

شو کور (shu kur ):‌ شب کور، خفاش

شو گیر (shu gir ): کار با عجله ای که شب هنگام انجام بدهند.

شو مُراد (shu morãd ): شب مراد، شب زفاف

شو نِشین (shu nesin ): شب نشین

شوخون (shukhun ):‌ شبیخون

شِوِد (sheved ):‌ شوید( نوعی از سبزی)

شور بَویئَن (shur bavian ): شور شدن

شورِش هاکُردَن (shuresh hãkordan ):‌ شورش کردن

شورَگ (shurag ): شوره سر

شوروا (shurvã ): شوربا، آش ساده برنج که کمی آرد به آن می افزایند.

شورَه (shurah ):‌شوره یا سفیده لباس و آجر یا زمینهای نمکی

شورَه زار ( shurazãr): شوره زار

شوکار (shu kar ): شب کار

شولا (shulã ):‌ پوشش عبا مانندی که از جنس پشم بوده و بیشتر چوپانان به تن می کردند.

شوم (shum ): شام، شب

شوم بَخوردَن (shum bakhordan ): شام خوردن

شوم هِدائَن (sum heda an ): شام دادن

شون (shun ):‌ شان، محل ذخیره عسل زنبور عسل

شونَه (shunah ): شانه، کتف

شونِه به شونَه (shuneh be shunah ): شانه به شانه

شونِه جورزوئَن (shunah jurzuan ): شانه بالا انداختن، بی اعتنایی کردن

شونِه خالی کُردَن (shunah khãli kordan ): شانه خالی کردن

شونِه کُردَن (shunah kordan ): شانه کردن

شوول (suol ): شاقول

شُهرَت (shohrat ): معروفیت

شُهرَت بِدائَن (shohrat bedã an ): شایع کردن

شُهرَت داشتَن (shohrat dãshtan ): شایع بودن

شیری (shiri): نامی برای سگ، مانند شیر

شیشک (shishk): یک تکه چوب نازک و بلند تازه از درخت انار که قدیم برای فلک کردن ازش استفاده میکردند.

شی (shi ):‌شوهر

شی بِدائَن (shi bedã an ):‌ شوهر دادن

شی بِرار ( shi berãr): ‌برادر شوهر

شی بَکُردَن (shi bakordan ): شوهر کردن

شی پی اَر (shi pi ar ):‌ پدر شوهر

شی خواخِر (shi khãkher ):‌ خواهر شوهر

شی مار (shimãr ): مادر شوهر

شیپور بَزوئَن (sheypur bazuan ): شیپور زدن

شیخَک (shekhak ): دانه بلند تسبیح

شیر باها (shir bãhã ): شیربها

شیر خورَه (shir khorah ): شیرخوره

شیر کُردَن (shir kordan ): تحریک کردن، تهیج یا تشجیع کردن

شیر هِدائَن (shir hedã an ): شیر دادن

شیرازَه (shirãzah ): شیرازه

شیرجَه ( shirjah): شیرجه

شیرجَه بَزوئَن (shirjah bazuan ): شیرجه زدن

شیردون ( shirdun): شیردان

شیرگ (shirag ): نوعی علف که در صورت قطع کردن ساقه آن مایع سفید رنگ چسبناک و تلخی مانند شیر ار آن خارج می شود.

شیروونی (shirvuni ): شیروانی

شیرَه (shirah ): شیره

شیرَه ای (shiraei ): شیره ای

شیرَه به شیرَه (shirah be shirah ): دو نوزاد با اختلاف سنی کمتر از دو سال از یک مادر

شیرَه کَسی رِ بَکِشیئَن (shirah kasi re bakeshian ): شیره کسی را کشیدن، رمق کسی را کشیدن

شیرَه کَش حُنَه (shirah kash khonah ): پاتوق شیره ای ها

شیرین بَویئَن (shirin bavian ): شیرین شدن

شیرین زِوون ( shirin zevun): شیرین زبان

شیرین کُردَن (shirin kordan ): شیرین کردن

شیرینی بَخوردَن (shirini bakhordan ): شیرینی خوردن

شیش (shish ): عدد شش

شیشک (shishk ): چوب تازه و نازک

شیشک (shishk ): شاخه های نازک و بلند نوعی درخت بید که با آن سبد می بافند.

شیشَک دیرگاموئَه (shishak dirgãmuah ): ثریا در آمده یا در آسمان دیده می شود، این ستاره در اوایل شب شهریورماه از پشت آفتاب کوه سر برآورده و کاربرد این اصطلاح برای زمانی است که درختان نیاز زیادی به آب ندارند و می شود باغ را زیاد سیراب نکرد.

شیشَگ (shishag ): گوسفند نر شش ماهه تا یک ساله، صورت فلکی ثریا که شش ستاره دارد.

شیشَه (shishah ): شیشه

شیشَه بُر (shishah bor ): شیشه بر

شیشَه گَر (shishah gar ): شیشه ساز

شیشَه گَری (sise gary ): شیشه سازی

شیطُن (sheton ): شیطون

شیطُنَک ( shetonak): شیطونک

شیطُنی (shetony ): شیطنت

شیطُنی کُردَن (sheytoni kordan ): شیطنت کردن

شیعَه (shiah ):  شیعه

شیلَه پیلَه (shila pilah ): فریب، دورویی

شِیهَه (shehah ): صدای اسب

گذری بر تاریخ و جغرافیای میگون - فرهنگ لغات(ص-ض-ط-ظ-ع-غ)

حرف (ص)

صاب خُنَه (sãbkhonah ): صاحب خانه

صاحاب (sãhãb ): صاحب

صاحاب بَمِرد (sãhãb bamerd ): صاحب مرده، نفرین خطاب به مال (حیوان) یا وسایل کسی، کنایه از مال یا باغ و یا مزرعه ای که صاحبش به آن رسیدگی نمی کند.

صاحاب عَزا (sãhãb azã ): کسی که عزادار از دست دادن بستگان یا دوستانش است.

صاحاب کار (sãhãb kãr ): کارفرما

صادقَلی (صاقلی) (sadyali ): صادقعلی

صاعقَه (sãeýah ): صاعقه

صاف بَویئَن (sãf bavian ): صاف شدن

صاف کُردَن، صاف هاکُردَن (sãf kordan ): صاف کردن، صاف کردن آسمان از ابر، تراشیدن ریش

صاف و سادَه (sãf o sãdah ): بی آلایش و ساده

صاف و صادِق (sãf o sãdeý ): بی آلایش و راستگو

صافِن، صافین (sãfen ): گردوی تازه با پوست سبز

صُب (sob): صبح

صُب بَویئَن (sob bavian ): صبح شدن

صُب کُردَن (sob kordan ): صبح کردن

صُبحُنَه (sobhonah ): صبحانه

صَبر بیموئَن (sabr bimuan ): صبر آمدن، اتفاقی عطسه کردن

صَبراکُردَن (sabrãkordan ): صبر کردن

صَحرا (sahrã ): مزرعه، کنایه از بیرون از آبادی

صَحنَه (sahnah ): صحنه

صِدا بِدائَن ( sedã bedã an): صدا دادن

صِدا بَزوئَن (sedã bazuan ): صدا زدن

صِدا بَکِتَن ( sedã baketan): صدا افتادن

صِدا بَکُردَن (sedã bakordan ): (ایجاد) صدا کردن، آوازه اش بلند شدن

صِدا بُلَند کُردَن (sedã boland kordan ): صدا بلند کردن

صِدا به صِدا بَرسیئَن ( sedã be sedã baresian): صدا به صدا رسیدن

صِدا دیرگا اوردَن ( sedã dirýa urdan): صدا در آوردن

صِدا دیرگا بیموئَن (sedã dirýã bimuan ): صدا در آمدن

صِدا کُردَن (sedã kordan ): صدا کردن

صَدَقَه، صَقَدَه ( sadaýah):‌ صدقه

صَدَمَه (sadamah ): صدمه

صَدَمَه بَخوردَن (sadamah bakhordan ): صدمه خوردن

صَدَمِه بَدیئَن (sadameh badian ): صدمه دیدن

صَدَمِه بَزوئَن (sadamah bazuan ): صدمه زدن

صَرافَت (sarãfat ): توجه

صَرافَت بَویئَن (sarãfat bavian ): متوجه شدن

صَرفَه (sarfah ): صرفه

صَرفَه جو (sarfah ju ): صرفه جو

صَرفَه داشتَن (sarfah dãshtan ): سود داشتن

صَرفَه کُردَن (sarfah kordan ): سود کردن

صَف بَکِشیئَن (saf bakeshian ): صف کشیدن

صَف دَوِستَن (saf davestan ): صف بستن

صَفا کُردَن ( safã kordan): صفا کردن

صَفَه ( safah): صفحه

صَلات ظُهر (salãt zohr ): سر ظهر، راس ظهر

صَناری ( sannãri): دوشاهی و برابر با یک دهم قران

صِندُق خُنَه (sendoý khonah ): صندوق خانه

صِندُق، صُننُق (sendoý ): صندوق

صِندُقَک (sendoýak ): ظرفی چوبی با کفی مستطیلی و چهار وجه ذوزنقه ای بلند برای نگهداری و حمل میوه که بعدها جعبه جایگزین آن شد.

صَندَل (sandal ): کفش

صواحی ( sevãhi): صبح

صورَت بِدائَن (surat bedã an ): صورت دادن، انجام دادن

صورَت بَیتَن (surat baytan ): صورت برداشتن، یادداشت کردن

صیغَه ( siyah): صیغه

صیغَه بَخوندَن (siýah bakhundan ): صیغه خواندن

صیغَه بَویئَن (siýah bavian ):‌صیغه شدن

صیغَه کُردَن (siýah kordan ): صیغه کردن

حرف (ض)

ضامِن بَویئَن ( zãmen bavian): ضامن شدن، ضمانت کردن

ضایع(ضایه) بَویئَن (zãye bavian ): از بین رفتن، فاسد و خراب شدن

ضایع(ضایه) کُردَن (zãye kordan ): از بین بردن، فاسد و خراب کردن

ضًجَّ مورَه (zajjah murah ): اظهار درد و بدبختی کردن

ضَجَّه (zajjah ): ضجه، ناله و زاری

ضَرب بَخوردَن (zarb bakhordan ): ضربه خوردن، آسیب خوردن

ضَرب بَدیئَن (zarb badian ): آسیب دیدن

ضَرب بَزوئَن (zarb bazuan ): ضرب نواختن

ضِرط (zert ): صدای بیرون آمدن باد از شکم

ضِرط دَرشیئَن ( zert darsian): بیرون آمدن باد از شکم، کنایه از ناتوانی در انجام کاری

ضَعیف بَویئَن (zaeif bavian ): ضعیف شدن

ضَف (zaf ): ضعف

ضَف بَزوئَن (zaf bazuan ): ضعف زدن

ضَف بوردَن (zaf burdan ): ضعف رفتن

ضَف کُردَن (zaf kordan ): ضعف کردن

ضَفط کُردَن (zaft kordan ):‌ ضبط کردن

ضفط و رَفط کُردَن (zaft o raft kordan ): ضبط و ربط کردن، سرو سامان دادن

ضَلَر (zalar ): ضرر

ضَلَر بَخوردَن (zalar bakhordan ): ضرر خوردن

ضَلَر بَدیئَن (zalar badian ): ضرر دیدن

ضَلَل بَدیئَن (zalal badian ): ضرر دیدن

ضًلَل بَرِسیئَن (zalal baresian ): ضرر رسیدن

ضًلل بًزوئَن (zalal bazuan ): ضرر زدن

ضَلَل بَکُردَن (zalal bakordan ): ضرر کردن

ضُماد (zomãd ): پماد زخم، دارو و آن چه بر زخم می مالند

ضُماد بَزوئَن (zomãd bazuan ): دارو زدن

ضُماد بِمالیئَن (zomãd bemãlian ): پماد مالیدن

ضُماد دَوِستَن ( zomãd davestan): بستن زخم

ضَمَّه (zammah ): ضمّه، پیش

ضَمیمَه (zamimah ): ضمیمه

ضیق (ziý ): تنگ، فشار

حرف (ط)

حرف (ظ)

طارَت (tãrat ): طهارت، شستن بدن پس از رفتن به مستراح

طارَت بَیتَن (tãrat baytan ): طهارت کردن

طارِمی (tãremi ): نرده

طاس (tãs ): لگن فلزی مخصوص حمام

طاس کِباب (tãs kebãb ): غذایی مانند آبگوشت محتوی به و سیب و پیاز و گوشت

طاسَگ ( tãsag): کاسه مسی کوچک، کاسه

طاغار (tãýãr ): طغار

طاق ( tãý): فرد، سقف، طاقچه

طاق نِما (tãý nemã ): طاق نما

طاق واز (tãý vãz ): طاقباز، خوابیده به پشت

طاقَت بیاردَن (tãyat biãrdan ): طاقت آوردن

طاقچَه (tãýchah ): طاقچه، طاق کوچک که در میان دیوار ساخته و وسایلی مانند آینه و شمعدان و غیره را در آن جای می دهند.

طاقچه بالا دَر اِنگوئَن ( tãýche bãlã darenguan): طاقچه بالا گذاشتن، فیس و افاده کردن

طاقچه بالا نیا (tayche bãlã niã ): طاقچه بالا گذاشت

طاقَه (tãýah ): طاقه

طالِع بَدیئَن (tãle badian ): طالع دیدن، فال دیدن

طالِع بَیتَن (tãle baytan ): فال گرفتن

طالِع بین (tãle bin ): فال بین

طاهِرَه ( tãherah): طاهره

طایِفَه ( tãyefah): طایفه

طَبَق (tabaý ): سینی بزرگ مدور یا مستطیل چوبی که برای حمل بار استفاده می شود.

طَبَقَه ( tabaýah): طبقه

طَبل بَزوئَن ( tabl bazuan): طبل زدن

طبلَه کُردَن (tableh kordan ): طبله کردن

طَرَف بَویئَن (taraf bavian ): طرف شدن

طُعمَه، طُهمَه (tomah ): طعمه

طَعنَه بَزوئَن (tanah bazuan ): طعنه زدن

طَعنَه، طَهنَه (tanah ): طعنه

طَفرَه (tafrah ): طفره

طِلا (telã ): طلا

طِلاق (telãý ): طلاق

طِلاق بِدائَن ( telãý beda an): طلاق دادن

طِلاق هائیتَن ( telãý hãeitan): طلاق گرفتن

طِلایی (telãyi ): طلایی

طُمطِراق (tomterãý ): طمطراق

طَمَع بَرویئَن (tamae barvian ): طمع بریدن

طَمَع، طَمَح کُردَن (tamae kordan ): طمع کردن

طِناف (tenãf ): طناب

طی کُردَن (tey koedan ): طی کردن، پیمودن

طَیّارَه (tayyãrah ): هواپیما

طَیِّبَه (tayebah ): طیبه

طیفون ( tefun): طوفان

طُیفه (toyfah): طایفه

ظالِم (zãlem ): ستمگر

ظالِم بِلا (zãlem belã ): چابک و زیرک و زرنگ

ظالِمونَه (zãlemuna ): ظالمانه

ظِلِ اِفتاب (zelle eftãb ): زیر آفتاب گرم و سوزان

ظُلم هاکُردَن (zolm hãkordan ): ظلم کردن

ظُلُمات (zolomãt ): تاریکی مطلق، بسیار تاریک

حرف (ع)

عاجِز بَویئَن (ājez bavian ): درمانده شدن

عاجِز کُردَن (ajez kordan ): درمانده کردن

عادَت بِدائَن (ādat beda an ): عادت دادن

عادَت بَویئَن (ādat bavian ): عادت شدن

عادَت کُردَن (ādat kordan ): عادت کردن

عار بیموئَن ( ār bimuan): عار آمدن

عارِض بَویئَن (ārez bavian ): عارض شدن، دادخواهی کردن، عرض کردن

عاریَه (āriah ): امانت، قرض

عاریَه ای (ӯāriaei): قرضی

عاشُق (āshuý): عاشق

عاصی (āsi ): پرخاشگر، خسته و درمانده

عاصی بَویئَن (āsi bavian ): به ستوه آمدن، به تنگ آمدن

عاصی کُردَن (āsi kirdan ): به ستوه آوردن

عاطِفَه (ātefah ): عاطفه

عاق کُردَن ( āӯ kordan): عاق کردن

عالِمَه (ālemah ): خیلی، بسیار ( همیشه با پیشوند "یک" می آید.)

عایِدی (āyedi): درآمد، سود

عایِلَه (āyelah ): عایله

عَباسی (abasi): پولی برابر چهار شاهی

عِبرَت بَویئَن (ebrat bavian): عبرت شدن

عِبرَت بَیتَن (ebrat baytan ): پند گرفتن

عَجز و لابَه کُردَن ( ajz o labah kordan): ناله و زاری کردن

عَجَلَهَ (ajalah ): عجله

عَجَلَهَ کُردَن (ajalah kordan): عجله کردن

عَجوزَه ( ajuzah): بداخلاق، بد نما

عَدل (adl ): دادگری، درست

عِدَّه ( eddah): عده، مدت لازم برای ازدواج نکردن بعد از طلاق

عِذاب بِدائَن (ezāb bedā an ): عذاب دادن

عِذاب بَدیئَن (ezāb badian ): عذاب دیدن

عُذر بِخواستَن (ozr bekhāstan ): عذر خواستن

عَر عَر (ar ar ): صدای الاغ، درختی غیر مثمر

عَر و گوز کُردَن ( ar o guz kordan): هارت و پوت کردن، داد و فریاد کردن بی پشتوانه

عَربَدَه (arbadah ): عربده، بانگ بلند

عَربَدَه بَکِشیئَن (arbadah bakesian ): عربده کشیدن

عَرض اَندام کُردَن (arz andām kordan ): خودی نشان دادن، سینه سپر کردن

عَرَق بَریتَن (araӯ baritan ): عرق ریختن

عَرَق چا بَویئَن (araӯ chā bavian ): به خاطر عرق کردن و بی مبالاتی سرما خوردن

عرق چین (araӯchin): کلاه کوچک ابریشمی که حاجیان بر سر می گذارند.

عَرَق سوز بَویئَن (araӯ sus bavian): عرق جوش شدن، ایجاد جوش های ریز در پوست در اثر عرق زیاد بدن

عَرَق کُردَن (araӯ kordan): عرق کردن

عَرَق گیر ( araӯ gir): زیر پیراهنی

عَروسَگ (arusag ): عروسک

عِزّ و جِز: عجز و لابه، التماس

عَزا بَیتَن (azā baytan ): عزا گرفتن

عَزَب (azab ): فرد مجرد و بدون همسر

عَزیز دُردونَه (aziz dordunah ): عزیز دردانه، بچه یکی یک دونه

عَسَلَگ (asalag ): ترشح شکرینی که از نوعی حشره بر درخت بید بسته می شود. این ماده توسط زنها جمع آوری وبا جوشاندن آن به مقدار لازم نوعی شکلات طبیعی درست می کردند که به آن عسلک می گفتند. قبل از تولید انبوه قند و شکر مورد مصرف بود.

عِشق کُردَن (eshӯ kordan ): عشق کردن

عِشق وازی (esӯ vāzi): عشق بازی

عِشوَه ( eshvah): عشوه

عَصای پیری  (asāye piri): کنایه از فرزند صالح، فرزند پسر

عَصَبانی بَویئَن (asabāni bavian): عصبانی شدن

عَصَبانی کُردَن (asabāni kordan ): عصبانی کردن

عَطسَه (atsah ): عطسه

عَطسَه بَکُردَن (atsah bakordan ): عطسه کردن

عِفریتَه ( efritah): زن پیر و زشت

عُق بَزوئَن ( oӯ bazuan): بهم خوردگی مزاج، حالت تهوع داشتن

عَقِبَه ( aӯebah): عقبه، دنباله

عَقد بَکُردَن (ayd bakordan): عقد کردن

عَقد بَویئَن (aӯd bavian): عقد شدن

عَقد کُنون ( aӯd konun): عقد کنان

عُقدَه (oӯdah ): عقده

عُقدَه بَتِرکِستَن (oydah baterekestan ): عقده ترکیدن

عُقدَه وا کُردَن (oӯdah vākordan): گله گزاری کردن

عَقرَبَگ (ayrabag ): عقربه

عَقِل رَس بَویئَن (aӯel ras bavian): عاقل شدن

عَقیدَه ( aӯidah): عقیده

عَکس، عَسک بَیتَن (aks baytan ): عکس گرفتن

عَکس، عَسک بینگوئَن ( aks binguan): عکس گرفتن

عِلاج (elaj ): علاج

عَلاقَه (alaӯah ): علاقه

عَلاوَه (alāvah ): علاوه، اضافه

عَلاوِه بَویئَن (alāveh bavian ): اضافه شدن

عَلاوَه کُردَن (alāvah kordan): اضافه کردن

عَلُم ( alom): زمین بلند و شیب دار، پرتگاه

عَلَم بَویئَن (alam bavian ): برپا شدن، مزاحم شدن، سد و مانع شدن

عَلَم شِنگَه (alam shengah ): بلوا و آشوب

عَلَم کُردَن (alam kordan ): برپا کردن، بلند کردن، بزرگنمایی کردن

عَلی کُردَن (ali kordan ): یا علی گفتن و کاری انجام دادن

عَلی یَصغَر (ali yasӯar ): علی اصغر

عَلی یَکبَر (ali yakbar ): علی اکبر

عَلِیک: جواب سلام

عَلیلی: بیماری فلجی

عُمدَه ( omdah): عمده

عَمَل اِموئَن (amal emuan ):  عمل آمدن

عَمَل بیاردَن (amal biardan ): عمل آوردن

عَمَل بیاردَن: پرورش دادن و به ثمر رساندن

عَمَل بیموئَن (amal bimuan ): عمل آمدن

عَمِلَگی (amelegi ): کارگری

عَمِلَه (amelah ): کارگر

عَمِلی: معتاد ( بیشتر به مواد دودی)

عَموزا ( amuzah): عموزاده، فرزند عمو

عَمومَه (amumah ): عمامه

عَمَه (amah ): عمه

عَمَه زا (amah za ): عمه زاده، فرزند عمه

عَوَض بَدَل (avaz badal): تغیر و تبدیل

عَوَض هِدائَن (avaz hedā an ): پاداش دادن

عَوَضی بَیتَن (avazi baytan ): اشتباه گرفتن

عَهد بِشکِستَن (ahd beshkestan ): عهد شکستن، پیمان شکنی

عَهد کُردَن (ahd kordan ): عهد کردن

عَهد و عَیال (ahd o ayāl ): زن و بپه

عُهدَه (ohdah ): دین ، وظیفه، توان

عُهدَه دار (ohdah dar ): مسوول، متعهد

عُهدِه گیتَن ( ohdeh gitan): بر عهده گرفتن، مسوولیت کاری را پذیرفتن

عِیب بَیتَن (eyb baytan ): ایراد گرفتن، انتقاد کردن

عیبور (eybur ): نقص عضو، ناقص

عِید قُربون (eydeh ӯorbun ): عید قربان

عِینَگ (eynag ): عینک

حرف (غ)

غاپ بَزوئَن (ӯāp bazuan ): غاپیدن، چیزی را ناگهان از دست کسی گرفتن

غاپ گیتَن (ӯāp gitan ): غاپیدن

غارَد (ӯarad ): غارت

غاز بِچارِندِنائَن (ӯāz becharendenā an ): غاز چراندن، کنایه از کار بیهوده کردن

غافِل بَویئَن (ӯāfel bavian ): غافل شدن، بی خبر شدن، مراقب نبودن

غافِل گیر بَویئَن (ӯāfel gir bavian ): غافل گیر شدن

غافِل گیر کُردَن (ӯāfel gir kordan ): غافل گیر کردن

غُدًه (ӯoddah ): غده

غِذا (ӯezā ): غذا

غِذا بَخوردَن (ӯezā bakhordan ): غذا خوردن

غِذا هِدائَن (ӯezā hedā an ): غذا دادن

غُر غُر بَکُردَن (ӯor ӯor bakordan ): غرولند کردن

غَربیل، غَلبیر(ӯarbil ): غربال، سرند چشمه ریز

غِرِشمال (ӯeresmāl ):  دریده و بی حیا

غَرق او (ӯarӯ u ): غرقاب

غَرق بَویئَن (ӯarӯ bavian ): غرق شدن

غَریبَه (ӯaribah ): غریبه

غَسًال خُنَه (ӯassāl khonah ): غسال خانه

غُسل بِدائَن (ӯosl beda an ): غسل دادن

غُسل کُردَن ( ӯosl kordan): غسل کردن

غَش غَش بَخِندیئَن ( ӯas ӯas baxendian): غش غش خندیدن

غَش کُردَن (ӯas kordan ): غش کردن

غَشی (ӯasi ): فرد مبتلا به بیماری صرع

غُصدَه بَخوردَن (ӯosdah baxordan ): غصه خوردن

غُصدَه، غُصَّه (ӯosdah ): غصّه

غُصَّه بَویئَن (ӯossah bavian ): غصه شدن

غَفلَت کُردَن ( ӯeflat kordan): غفلت کردن

غِل (ӯel ): غلت

غِل بَخوردَن (ӯel baxordan ): غلت خوردن

غِل بِدائَن (ӯel beda an ): غلتاندن

غِل بَزوئَن (ӯel bazuan ): غلت زدن

غُل غُل بَزوئَن (ӯol ӯol bazuan ): غل غل زدن هنگام جوشیدن

غَل ناهار (ӯalnāhār): چاشت

غِلاف ( ӯelaf): غلاف

غَلبیر، غَلبیل، غَربیل (ӯalbir ): غربال، سرند چشمه ریز

غَلت (ӯalt ): چرخیدن از پهلو روی زمین

غَلت بَزوئَن ( ӯalt bazuan): غلت زدن انسان یا حیوان

غَلت واغَلت کُردَن ( ӯalt va ӯalt kordan): مدام از این طرف و آن طرف روی زمین غلت زدن

غَلَط اِنداز ( ӯalat endāz): غلط انداز، فریبنده، خوش ظاهر

غَلَط بییتَن (ӯalat baytan ): غلط گرفتن

غَلَط کُردَن ( ӯalat kordan): غلط کردن

غِلغِلَک بِدائَن (ӯelӯelak bedā an ): غلغلک دادن

غُلغُلَه ( ӯolyolah): ازدحام جمعیت

غَلَه (ӯallah ): غله

غَم بَخوردَن (ӯam bakhordan ): غم خوردن

غَمیش (amishӯ): ناز و کرشمه

غَنج بَزوئَن دِل ( ӯanj bazuan del): سخت مشتاق و مایل چیزی بودن

غُنچَه (ӯonchah ): غنچه

غَنیمَت دون (ӯanimat dun ): غنیمت دان

غنیمت دونی (ӯanimat duni ): غنیمت دانی

غورَه (ӯurah ): غوره

غوطَه بَخوردَن ( ӯutah bakhordan): فرو شدن در آب

غول بیابونی (ӯul biābuni ): غول بیایانی، موجودی خیالی یا نوعی جن با قدی بسیار بلند، کنایه از افراد بسیار بلند و به ظاهر قوی

غی یَه (ӯiyah ): فریاد بسیار بلند

غی یَه بَکِشی یَن (ӯiya bakeshian ): با صدای بلند فریاد زدن

غیبَت کُردَن (ӯeybat kordan ): غیبت کردن

غیر (ӯeyr ): غریبه، بیگانه

غیرَت، غیرَد (ӯeyrad ): غیرت

غیظ کُردَن (ӯeyz kordan ): مورد خشم قرار گرفتن

گذری بر تاریخ و جغرافیای میگون - فرهنگ لغات(ف - ق - ک - گ)

حرف (ف)

فاتِحه خونی (fātehe khuni ): فاتحه خوانی، مجلس ختم و قرائت قرآن برای میت

فاحِشَه (fāheshah ): فاحشه

فاش (fāsh ): فحش

فاش اودار (fāsh udār ): فحش آبدار، فحش رکیک

فاش بَخوردَن ( fash bakhordan): فحش خوردن

فاش بِدائَن ( fash bedā an): فحش دادن

فاش خوار و مار (fas xar o mar ): فحش به خواهر و مادر

فاش کاری کُردَن (fash kāri kordan ): فحاشی کردن

فاشی ( fashi): فحاش

فاصِلَه (fāselah ): فاصله

فاطِمَه (fātemah ): فاطمه

فال بَیتَن (fāl baytan ): فال گرفتن

فال گوش اِسًائَن (fāl gush essā an ): فال گوش ایستادن

فالودَه ( fāludah): فالوده

فایِِدَه (fāyedah ): فایده

فَتً و فِراوون (fat o ferāvun ): زیاد و فراوان

فِتنَه (fetnah ): فتنه

فِتیلَه (fetilah ): فتیله

فَخفارَه، فَخوارَه (fakhfārah ): فواره

فِدا (fedā ): قربان

فِدا کُردَن (fedā kordan ): فدا کردن

فِر بِدائَن (fer bedā an ): فر دادن

فِر کُردَن (fer kordan ): فر کردن

فِراخ (ferākh ): فراخ

فِراخُنو (ferākhunu ): نام یکی از کوهها در غرب  میگون

فَراد (farād): فرهاد

فِرار هاکُردَن (ferār hakordan ): فرار کردن

فِراری بِدائَن (ferāri bedā an ): فراری دادن

فِراموش بَویئَن (ferāmush bavian ): فراموش شدن

فِراموش کُردَن (ferāmush kordan ): فراموش کردن

فِراهَم کُردَن (ferāham kordan ): فراهم کردن

فِراوون (feravun ): فراوان

فِراوونی ( ferāvuni): فراوانی

فِرت (fert ): تند و با عجله

فِرت فِرت (fert fert ): مداوم و متوالی

فِرتی (ferti): به سرعت

فِرچَه ( ferchah): فرچه

فَرخِندَه (farkhendah ): فرخنده

فَردا شو (fardā shu ): فردا شب

فَردای کاری (fardāyekāri): عاقبت کار

فَرزُنَه (farzonah ): فرزانه

فَرسَخ، فرسَق ( farsakh): فرسنگ

فِرِشتَه ( fereshtah): فرشته

فِرفِرَه (fer ferah ): فرفره

فِرقُن (ferӯon ): فرقون

فَرمون (farmun ): فرمان

فَرمون بُردار (farmun bordār ): فرمانبردار، مطیع

فَرموندَه (farmundah ): فرمانده

فَرهات (farhāt ): فرهاد

فَرهَم (farham): فراهم

فُرو شیئَن ( furu shian): فرو رفتن

فُرو کُردَن (furu kordan ): فرو کردن

فُروش بوردَن (furush burdan ): فروش رفتن

فُروش بوردَه (furush burdah ): فروش رفته

فَریاد بَزوئَن (faryād bazuan ): فریاد زدن

فِس درشیئَن ( fes darshian): خالی شدن باد، باد در رفتن

فِس فِس کُردَن (fes fes kordan ): با کندی زیاد کار کردن

فِس فِسی ( fes fesi): کند کار

فِسِنجون (fesenjun ): فسنجان

فِش (fesh ): فیش، صدای حرکت مار یا حرکت سریع گلوله یا صدایی که حیواناتی مثل گاو از بینی خود در می آورند.

فِش بینگوئَن(feshbinguan): همان شیر و خط انداختن با سکه است، زمان سنج آبی(البته با آب دهان روی زمین انداختن تا هنگام جذب تمامی کف های آن در دل خاک).

فِشار بِدائَن (feshār bedā an ): فشار دادن

فِشار بیاردَن (feshār biārdan ): فشار آوردن

فِشار بیموئَن (feshār bimuan ): فشار آمدن

فِشفِشَه (fashfeshah ): فشفشه

فِضول (fezul ): فوضول

فِطریَه (fetriyah ): فطریه

فَعلِگی (falegi ): عملگی، کارگری

فَقَرَه (faӯarah ): فقره

فِکرِ خیال (fekr khiāl ): فکروخیال

فَلامرز (falāmarz ): فرامرز

فَلسَفَه (falsafah ): فلسفه

فِلفِل زرچووَه (felfel zarcuvah ): فلفل زرد چوبه

فَلَک بَویئَن (falak bavian ): فلک شدن

فَلَک کُردَن (falak kordan ):‌فلک کردن

فَلَکَه (falakah ): فلکه

فِلِنگ دَوِستَن (feleng davestan ): فلنگ بستن، فرار کردن

فَلًَه (fallah ):‌ فله

فِلون بِهَمِدون ( felun be hamedun): فلان و بهمان

فِلون، فولون (felun fulun ): فلان

فِن (fen ): فن، روش، رمز

فِنجون (fenjun ): فنجان

فَند (fand ): ترفند، حیله و فریب، فن شگرد

فَند بَزوئَن (fand bazuan ): گول زدن

فِندُق (fendoӯ ): فندق

فِنَر (fenar ): فنر

فِنقِلی (fenӯeli ): کوچک

فوت و فَنت (fut o fant ): فوت و فن

فولون فولون بَوِه ( fulun fulun baveh): فلان فلان شده

فیروزَه ( firuzah):‌فیروزه

فیریب بَخوردَن (fereb bakhordan ): فریب خوردن

فیریب بِدائَن (fereb bedā an ): فریب دادن

فیریب، فِریب ( firib): فریب

فیرینی (firini ):‌ فرینی

فیس و اِفادَه (fis o efādah ): نخوت و تکبر، ناز و افاده

فیش بَزوئَن (fesh bazuan ): فیش کردن

فیل و فِنجون (fil o fenjun ): فیل و فنجان

حرف (ق)

قاب (ghāb ): پاشنه پا، استخوان کوچکی از دست و پای گوسفند

قاب وازی (ghāb vāzi ):  بازی با قاب ، بازی با قاب بیشتر در مجالس عروسی با نام ترنه بازی و یا شاه و وزیر انجام می شد.

قابلامَه ( ghāblāmah): قابلمه

قاتِق (ghātegh ): لقمه، لقمه نان، چیزی که با نان خورده می شود.

قاتِق کُردَن (ghātegh kordan ): لقمه را متناسِب و به اندازه برداشتن

قاتی کُردَن (ghāti kordan ): مخلوط کردن

قاچ بَخوردَن (ghach bakhordan ): شکاف خوردن، ترک خوردن، چاک برداشتن

قاچ بِدائَن ( ghach bedā an): شکاف دادن، جدا کردن از هم

قاچ بَیتَن (ghac baytan ): شکاف برداشتن

قاچ کُردَن (ghāch kordan ): قاچ کردن خربزه و هندوانه و نظایر آن ها

قاچ، قاش (ghach ): ترک، شکاف، قسمت جلو و بر آمدهی پالون و زین

قاچاقی دَرشیئَن ( ghachaghi darshian): مخفیانه محل کار را ترک کردن

قاشُقَک (ghāshoghak ): قاشق کوچک، قاشق چای خوری

قاصِدَگ (ghāsedag ): قاصدک

قاطی کُردَن (ghāti kordan ): دیوانه شدن، مخلوط کردن

قاعِدَه (ghāedah ): قاعده

قاف (ghāf ): بلنترین نقطه کوه

قافِلَه (ghāfiah ): قافله

قاقارتی (ghāghārti ): گردویی که پوست سبز آن جدا شده باشد.

قاقارتی بَویئَن (ghāghārti bavian ): رسیدن گردو و هنگام برداشت محصول

قاقارتی هاکُردَن (ghāghārti hākordan ): جدا کردن پوست سبز گردو

قال بَکِنِسَن (ghāl bakenestan ):‌ قال کندن، تمام کردن، بهانه جویی یا مشاجره را خاتمه دادن

قال قال کُردَن (ghāl ghāl kordan ): سرو صدا کردن

قال واهِشتَن (ghāl vāheshtan ): جا گذاشتن، بر سر قرار حاضر نشدن

قالیچَه (ghālichah ): قالیچه

قایَم (ghāyam ): محکم و استوار، پنهان، عمود

قایِم باشَک (ghāyam bāshak ): قایم موشک، بازی معروف کودکان که عده ای مخفی شده و نفر بازنده باید آن ها را پیدا کند.

قایَم بَویئَن ( ghāyam bāvian): پنهان شدن

قایِم کُردَن ( ghāyam kordan): پنهان کردن

قایِمَکی (ghāyemaki ): مخفیانه

قَبا (ghabā ): نوعی لباس میان باز که تا زانو می رسد و روی آرخالق می پوشند.

قَباحَت (ghabāhat ): شرمساری، خجالت، رسوایی

قِبراق (ghebrāgh ): چابک، چالاک، فرز

قَبرِسّون، قَبرسّون (ghabrestun ): قبرستان

قَبضَه (ghabzah ): قبضه

قَبلَه (ghablah ): قبله

قَبلَه نُما (gheblah noma ): قبله نما

قُبَّه (ghobbah ): گنبد

قَبول بَویئَن ( ghabul bavian): قبول شدن

قبول کُردَن (ghabul kordan ): قبول کردن

قُپّی بیموئَن (ghoppi bimuan ): لاف زدن

قُچّاق (ghochchāӯ ): نیرومند، گردن کلفت

قَحبَه، قهوَه ( ghahbah): بدکاره، قحبه

قَحدی، قَحطی (ghahdi ): خشک سالی، نایابی غذا

قَحدی بیموئَه (ghahdi bimuah): کنایه از، با حرص و ولع غذا خوردن

قَد بَکِشیئَن (ghad bakeshian ): قد کشیدن، بزرگ شدن

قَد راس هاکُردَن (ghad rās hakordan ): کنایه از بیرون آمدن از گرفتاری

قَد عَلَم هاکُردَن ( ghad alam hākordan): سربلند کردن، سینه سپر کردن

قَدّارَه (ghaddārah ): نوعی شمشیر کوتاه

قَدّارَه دَوِستَن (ghaddārah davestan ): شمشیر بستن و مسلح شدن

قَدِغَن هاکُردَن (ghadeӯan hākordan ): ممنوع کردن

قَد کِشَک (ghadkeshak): محلی بین ران و دنده

قَدَم بَزوئَن (ghadam bazuan ): قدم زدن

قَدَم بَیتَن (ghadam baytan ): قدم برداشتن

قَدَم داشتَن ( ghadam dashtan): خوش قدم بودن

قَدَم کُردَن (ghadam kordan ): اندازه گیری طول زمین با قدم زدن

قَدیفَه (ghadifah ): قطیفه، حوله حمام

قُر ( ghor): فرورفتگی و لهیدگی ظروف و وسایل فلزی، متورم شدن بیضه، باد فتق

قِر بِدائَن (gher bedā an ): قر دادن، رقصیدن

قُر بَزوئَن (ghor bazuan ): قر زدن، ابراز ناراحتی کردن

قُر بَویئَن ( ghor bavian): قر شدن

قُر کُردَن (ghor kordan ): قر کردن

قَرار بَیتَن (gharār baytan ): آرام گرفتن، استقرار یافتن

قُراضَه ( ghorāzah): قراضه

قُرباغَه (ghorbāӯah ): قورباغه

قُربون صَدَقَه (ghorbun sadayah ): زبان بازی و دل به دست آوردن

قُربونی (ghorbuni ): قربانی

قُربونی کُردَن (ghorbuni kordan ): قربانی کردن

قُربونی هِدائَن ( ghorbuni hedā an): قربانی دادن

قُرت بِدائَن ( ghort bedā an): قورت دادن، بلعیدن

قُرت قُرت بَخوردَن (ghort yort bakhordan ): تند تند و با صدا خوردن آب و نوشیدنی

قُرت، قُرد ( ghort): قورت، بلع

قِرِچ (gherech ): صدای بریده شده چیزی با قیچی و نظایر آن ها

قِرِچ قِرِچ (gherech yerech ): صدای متعددی که از مفاصل استخوآن ها ایجاد می شود.

قَرض هاییتَن (gharz hāyitan ): قرض گرفتن

قَرض هِدائَن ( gharz heād an): قرض دادن

قَرض و قولَه ( gharz o ӯulah): وامی که از چند نفر و به دشواری گرفته باشند.

قُرعَه بَکِشیئَن (ghorah bakeshian ): قرعه کشیدن

قُرُق کُردَن (ghorogh kordan ): قرق کردن

قُرقُرِ مازون (ghor ghor māzun ): رعد و برق

قِرقِرَه (gher gherah ): قرقره

قُرُمساق ( ghoromsaӯ): دشنامی به معنای بی غیرت

قُرمَه (ghormah ): قورمه، گوشت سرخ کرده

قُرمَه سوزی (ghormah sozi ): قرمه سبزی

قِرو قَمبیل (ghero ӯambil ): ادا اطوار بدکاران

قِرون ( gherun): قران، صاحبقران، ریال

قُز (ghoz ): قوز

قُز بَویئَن (ghoz bavian ): قوز شدن

قُزپیت ( ghozpit): قزمیت، بدریخت، خراب، ناتوان

قُزَک (ghozak ): قوزک

قُزَک لِنگ (ghozak leng ): قوزک پا

قَسِّر (ghasser ): گاو ماده ای که آبستن نیست و یا نمی شود.

قَسِّر در شیئَن (ghasser darshian ): کنایه از جان سالم به در بردن، از خطر جستن

قَسَّم آیَه بَخوندَن ( ghassam āyah bakhondan): به آیه های قرآن قسم خوردن

قَسَم بَخوردَن (ghasam bakhordan ): قسم خوردن

قَسَم بِدائَن (ghasam beda an ): قسم دادن

قَسَّم، قَستَم، قَسدَم (ghassam ): قسم، سوگند

قِشقِرِق (gheshgheregh ): بانگ و فریاد، دادو بیداد

قَشو (ghashu ): وسیله ای آهنی یا چوبی و دندانه دار که با آن بدن چارپایان را تیمار می کنند.

قَشو بَکِشیئَن (ghashu bakeshian ): تیمار کردن حیوانات

قِصَّه بوتَن (ghessah butan ): قصه گفتن

قِصَّه، قِصتَه (ghessah ):  قصه، داستان

قِضا بَویئَن ( ghezā bavian): قضا شدن

قِضا کُردَن (ghezā kordan ): قضا کردن، از وقت نماز گذشتن

قَط (ghat ): قطع

قَط بَویئَن (ghat bavian ): قطع شدن

قَط کُردَن (ghat kordan ): قطع کردن

قِطار (ghetār ): ردیف، پشت سرهم و متوالی

قِطار بَویئَن (ghetār bavian ): ردیف شدن، عده یا تعداد زیادی حضور یافتن

قِطار کِش ( ghetār kesh): ردیفی

قَطرَه ( ghatrah): قطره

قُطی (ghoti ): قوطی، ظرف در دار فلزی کوچک

قَفون (ghafun ): قپان، وسیله قدیمی برای توزین بارهای سنگین

قَلباغ (ghalbagh ): قلعه باغ، محلی در شمال شرقی داخلی میگون در بالامحل

قُل بَزوئَن ( ghol bazuan): جوشیدن

قَل و قَم (ghal o gham ): قلع و قمع

قُلّاب سَنگ ( ghollab sang): فلاخن

قُلادوش (gholādush ): روی شانه ها

قُلادوش (gholādush ): نام کوهی در قسمت شمال شرقی میگون

قُلادوش گیتَن (gholādush gitan ): چیزی مثل کودکان را روی شانه ها نشاندن

قِلاویزینَه (ghelāvizinah ): میوه های باقیمانده روی شاخه ها پس از برداشت محصول توسط مالک

قِلاویزینَه کُردَن (ghelāvizineh kordan ): جمع آوری میوه های باقیمانده پس از برداشت محصول توسط دیگران

قُلُب ( gholob): قلب، جرعه

قَلباغ (ghalbāgh): قلعه باغ، نام محلی در بالامحل میگون

قُلبَه (gholbah ): قلوه

قِلِچ (ghelech ): قاچ، برش خربزه و هندوانه

قُلچُماق (gholchomagh ): زورمند

قُلف (gholf ): قفل

قِلِق (ghelegh): فوت و فن، روش بازی و اجرای کار

قَلَم (ghalam ): ساق یا استخوان ساق پا

قَلَم به قَلَم (ghalam be ghalam ): رقم به رقم

قَلَم بَویئَن (ghalam bavian ): کنایه از شکستگی دست و پا و یا جراحت شدید این قسمت از اعضای بدن

قَلَم تِراش (ghalam terāsh ): چاقوی مخصوص تراشیدن قلم

قَلَم کُردَن (ghalam kordan ): شکستن، از بین بردن، قلع و قمع کردن

قُلُمبَه (gholombah ): چیز برجسته، کنایه از آدم چاق

قُلُمبِه بَویئَن (gholombeh bavian ): گرد شدن

قُلُمبَه سُلُمبَه (gholombah solombah ): پستی و بلندی

قُلُمبَه گویی (gholombah guyi ): درشت گویی

قَلَمدون (ghalamdun ): قلمدان

قَلَمِستون ( ghalamestun): قلمستان، باغ یا قسمتی از باغ که درختان متعددی را به روش قلمه زدن پرورش می دهند.

قَلَمَه ( ghalamah): قلمه

قَلِندَر (ghalendar ): مرد وارسته، دل کنده از دنیا

قَلَه ( ghalah): قلعه

قُلَه (gholla ):‌ قله

قَلیشَه (ghalishah): محلی بین ران و دنده در بدن

قَلیون (ghalyun ): قلیان

قَمبَر علی (ghambar ali ): قنبر علی

قَمبَرَک بَزوئَن (ghambarak bazuan ): چمباتمه نشستن

قُمبُل کُردَن (ghombol kordan ): خم شدن و خوابیدن به حالت دمر به طوری که باسن بیش از حد بالا آمده باشد.

قُمپُز (ghompoz ): خودستایی

قُمپُز دَرکُردَن (ghompoz dar kordan ): پز دادن، خودستایی کردن

قُمقُمَه (ghomghomah ): قمقمه

قَمَه (ghamah ): قمه

قَندون (ghandun ): قندان

قَهوَه جوش (ghahveh jush ): قهوه جوش

قَهوِه چی (ghahveh ci ): قهوه خانه دار

قَهوِه خُنَه ( ghahvah khonah): قهوه خانه

قَهوَه، قَحبَه ( ghahvah): قهوه

قَوارَه (ghevārah ): قواره

قِوالَه (ghevālah ): سند

قِوام (ghevām ): قوام

قُوَّت ( ghovvat): زور، توان

قوت (ghut ): قااوت، مخلوطی از آرد نخودچی و شکر و هل و زنجپیل

قوچ ( ghuch): گوسفند نر شاخدار

قورَک (ghorak ): زنگوله های گرد برنجی که برای زینت به دور گردن چارپایان می بندند.

قول بِدائَن (ghol beda an ): قول دادن

قول هاییتَن (ghol hayitan ): قول گرفتن

قُوَّه (ghovvah ): قوه، نیرو، باطری

قیافَه ( ghiāfah): قیافه

قیاق (ghiāgh ): علف هرزی شبیه چمن با ریشه های افشان بلند و انبوه و تخم خوشه ای مانند جو و گندم

قیسی (gheysi ): زردآلوی پیوندی

قیطون (gheytun ): قیطان، رشته بافته شده نخی یا ابریشمی

قیل (ghil ): قیر

قیماق (ghimāgh ): ورقه بسته روی ماست

قیمَه (gheymah ): قیمه

قیمَه قیمَه (gheymah gheymah ): ریز ریز

قیوم (ghium ): قیام

قیومَت بَویئَن (ghiumat bavian ): کنایه از آشوب بر پا شدن

قیومَت کُردَن ( ghiumat kordan): کار خارق العاده ای کردن

قیومَت، قیومَد (ghiumat ): قیامت

قَییش (ghayish ): کمربند، تسمه پهن انتهای پالون

حرف (ک)

کار بَزوئَن (kār bazuan ): به کار زدن، به کار بردن

کار چاق کُن (kār chag kon ): کار راه انداز، دلال

کار خُنَه (kār khonah ): کارخانه

کارتُنَک (kārtonak ): عنکبوت

کارد ( kārd): چاقو

کارد بَخوردَن (kārd bakhordan ): چاقو خوردن

کارد بَخوری (kārd bakhori ): نفرینی به فرد شکمو و شکم چران به معنای آنکه چاقو بخوری

کاردُخون (kārduxun) دشمن یک دیگر

کاردون (kārdun ): کاربلد، کاردان

کارِستون (kārestun ): کارستان، غوغای بزرگ، میدان نبرد

کارکُشتَه (kār koshtah ): کارکشته، حرفه ای

کارِوون (kārevun ): کاروان

کارِوون سَرا (kārevun sarā ): کاروانسر

کاری (kāri ): سخت، عمیق، اساسی، کوشا، موثر، اهل کار

کاسَه (kāsah ): کاسه

کاسِهِ سَر (kāseye sar ): جمجمه

کاسَه گِلین (ksah gelin ): کاسه سفالین که با آن کشک می ساییدند.

کاسِهُ لاعابی (kāse lā ābi): کاسه سفالین لعابدار

کاگِل (kāagel ): کاه گل

کال ( kāl): نارس

کاوی (kāvi ): گوسفند ماده جوان

کُپاه (kopah ): توده، دپو

کَپِرَه (kapperah ): پینه،

کَپِرَه دَوِستَن ( kapperah davestan): پینه بستن

کَپکَپَه (kabkabah ): کبکبه

کَپَل ( kapal): کفل، سرین، باسن

کُپّه (koppah): مجموعه از انباشت کاه و علف چیده شده روی هم

کَپَه (kappah ): کفه

کُپَّه (koppah ): توده

کَپِّه مَرگ رِ دَرِنگوئَن(kappe marg re darenguan ): کنایه از به خواب رفتن

کَت (kat ): کتف، شانه، تکه های بزرگ گل که پس از شخم زنی یا بیل زنی زمین ایجاد می شود.

کَت بانو (kat bānu ): کدبانو

کَت بَویئَن (kat bavian ): توده شدن خاک در اثر گل شدن و خشک شدن بعدی

کتار (ketār): به مجموعه دهان را گویند.

کُتاه ( kotāh): کوتاه

کُتاه بَویئَن (kotāh bavian ): کوتاه شدن

کُتاه بیموئَن (kotāh bimuan ): کوتاه آمدن

کُتاه کُردَن (kotāh kordan ): کوتاه کردن

کَتِرا (katerā ): قاشق چوبی بزرگ، کتیرا، توهین کنایه به معنای آلت

کُتَک بَخوردَن (kotak bakhordan ): کتک خوردن

کُتَک بَزوئَن (kotak bazuan ): کتک زدن

کُتَل (kotal ): چوب بزرگ و محکم، کنایه از چیزی بزرگ و سنگین

کُتُلَه (kotolah ): کوتوله، آدم قدکوتاه

کَتَه (katah ): کته، برنج آبکشی نشده

کُتَه (kotah ): توله

کُتِه سَگ ( kote sag): توله سگ

کَتون (katun ): کتان، کفش کتانی

کَج خُلق (kaj kholg ): بدخو

کَج و کولَه (kaj o kolah ): کج و ناصاف

کَجاوَه (kajavah ): کجاوه

کُدوم (kodum ): کدام

کُدومَه (kodumah ): کدام یک

کَدی (kadi ): کدو

کِر (ker ): دسته بزرگ علف که بسته بندی می شود، صخره، پرتگاه

کِر بَند (ker band ): بندی که با آن دسته علف را می بندند.، کمربندی که با تابیدن علف درست شده و دسته های علف را با آن می بندند.

کِر کِر کُردَن (ker ker kordan ): با صدای بلند خندیدن

کِر واش (ker vas ): بسته علف

کرایَه (kerayah ): کرایه

کِرایَه کُردَن (kerāyah kordan ): کرایه کردن

کَرباس (karbās ): نوعی پارچه پنبه ای دستباف و غیر ظریف

کُرچ (korch ): حالت مرغی که روی تخمها می خوابد تا جوجه شوند.

کِرچَ کِرگ ( korche kerg): مرغ کرچ

کِرِخ ( kerekh): بی حس

کِرِخ بَویئَن (kerekh bavian ): بی حس شدن

کَرد ( kard): کرت، زمین های مزروعی به خصوص زمینهای شیب دار را به بخش های کوچکی تقسیم و لبه های آن را بر آمده کرده تا بتوان به راحتی آبیاری کرد.

کُرد (kord ): چوپان

کَردبَندی (kard bandi ): کرتبندی، زمین های مزروعی را به بخش های متعددی در آوردن.

کُردَن (kordan ): کردن

کِردَه (kerdah ): کرده، اعمال انجام شده

کَرس (kars ): کسر

کِرِس (keres ): اطاقک کوچک با دیوار کوتاه در انتهای طویله برای جا دادن بره ، بزغاته و گوساله های زیر یک ساله

کَرسِ چال (karse chal ): نام یکی از کوه های میگون

کَرسی (karsi ): کسری

کُرسی (korsi ): چهارپایه کوچکی که در زمستان برای گرم کردن خانه استفاده می شود.

کُرغُراب (korӯorab ): کلاغ

کِرکِرایی کِر ( ker kerāyi ker): نام محلی صخره ای در میگون

کِرکُردَن (ker kordan ): علف ها و ساقه های گندم و جو را بسته بندی کردن

کُرکُری بَخونِسَّن ( kor kori bakhonestan): رجز خوانده، کرکری کردن

کِرگ (kerg ): مرغ

کِرم بَخورد (kerm bakhord ): کرم خورده، پوسیده

کِرم بَزوئَن (kerm bazuan ): کرم زدن

کِرمَگ (kermag ): کرم ریز، نوعی انگل در روده

کِرمو (kermu ): کرم زده، میوه دارای کرم

کُرَّه ( korrah): کره

کَرَه (korah ): کره(با های ملفوظ)

کِرویت (kervit ): کبریت

کِز (kez ): ذبون، افسرده، ذلیل، پشم جمع شده در اثر حرارت

کَز بِدائَن (kez beda an ): کز دادن، پشم و موش کله پاچه را در اثر حرارت سوزاندن

کِز کُردَن (kez kordan): افسرده و ذبون در گوشه ای نشستن

کُزَل ( kozal): خوشه های خرد نشده گندم و جو در خرمن

کَسی رِ پیت بِدائَن: کسی را سر دوانیدن، کسی را سر کار گذاشتن

کَش (kash ): مرتبه، بار، دفعه، آغوش، بغل، دامنه، نام یکی از باغ های میگون

کِش (kesh ): ادرار

کِش بِدائَن (kesh bedā an ): کش دادن، طولانی کردن

کِش بیموئَن (kesh bimuan ): کش آمدن

کِش دَکُردَن (kesh dakordan ): ادرار کردن

کِش مَنی (kesh mani ): معامله یا بر آورد بر اساس توزین

کُشتَه (koshtah): کشته

کَشکیرَک ( kashkirak): زاغ، حیوانی کوچکتر از کلاغ با رنگ های سفید و سیاه که بر عکس کلاغ روی درختان با ارتفاع کم لانه می سازد.

کَشگ سو (kashg su ): ظرفی سفالی لعابدار با سطحی ناصاف که در آن کشک می سایند.

کَشگَل (kashkal ): برگه سیب

کِشِن (keshen ): شاشو، کسی که دائم ادرار می کند، کسی که شب ادراری دارد.

کُشَندَه (koshandah ): کشنده، قاتل

کَشَه (kashah ): بغل

کَشِه گیتَن (kasheh gitan ): بغل گرفتن

کَش لا (kashlā): کشاله ی ران

کِشواکِش (keshvākesh ): از این سو به آن سو کشیدن یکدیگر در منازعه

کَشون کَشون (keshun keshun ): کشان کشان

کَشیدَه (kashidah ): سیلی، ضربه ای با کف دست به صورت

کِشیدَه (keshidah ): بلند قامت، کشیده

کَشیک (kashik ): کشیک، نگهبان

کَشیک بِدائَن (keshik bedā an ): نگهبانی دادن

کَشیک بَکِشیئَن (keshik bakeshian ): مراقب بودن

کَشیک دِینی (keshik deyni ): نگهبانی می دهی، می پایی

کَف بَکُردَن (kaf bakordan ): کف کردن

کَف لیش کُردَن (kaf lish kordan ): خوردن شلخته وار

کُفت (koft ): کوفت

کُفت هاکُردَن ( koft hakordan): خوردن (با لحن غیر محترمانه)

کَفتَر (koftar ): کبوتر

کُفتَه (koftah ): کوفته

کُفرچِه دیرگااوردَن (kofrche dirgaurdan ): عصبانی اش کردن

کُفرِش دیرگاموئَن ( kofresh dirgamuan): عصبانی شدن

کُفری (kofri ): عصبانی، خشمناک، عاصی

کُفری بَویئَن ( kofri bavian): عصبانی شدن

کُفری کُردَن (kofri kordan ): عصبانی کردن

کَفَک (kafak ): کَپک،  قارچی که بر روی خوراکی های فاسد نشیند.

کَفَک بَزوئَن (kafak bazuan ): کپک زدن

کُک ( kok): کوک، دوختن با درز درشت

کُک بَزوئَن (kok bazuan ): کوک زدن

کُک کُردَن (kok kordan ): کوک کردن ساعت، تشویق کردن کسی برای انجام عمل نادرستی

کَل (kal ): بز نر، کچل

کَل (kal ): کچل، بز نر، مخفف کربلایی

کُل (kol ): کوتاه، کند، غیر تیز

کُل اَنگوشتَک (kol angusht ): انگشت کوچک دست و پا

کَل بَخوردَن (kal bakhordan ): جِفت گیری کردن چارپایان

کُل تُک (kol tok ): ابزار برنده ای که کند و کوتاه شده باشد.

کُل چاقو (kol chāgu ): چاقوی کند

کُل دُم ( kal dom): حیوان دم کوتاه یا دم بریده

کُل ساجَه (kol sājah ): جاروی کهنه که در اثر استفاده زیاد کوتاه شده است.

کُلا (kola ): کلاه

کُلاچ (kolāch): اسمی برای سگ

کُلا خَرِگوشَک (kolā kharegushak ): کلاهی که برای پوشش گوش دو طرف آن تکه ای مانند گوش خرگوش دوخته شده است.

کُلا نَمَدی (kola namadi ): کلاهی از جنس نمد و نیمکره

کُلاغ (kolaӯ ): کلاغ

کَلافَه بَویئَن (kalāfe bavian ): کلافه شدن

کَلافَه کُردَن (kalāfe kordan ): کلافه کردن

کُلاهَگ (kolāhag ): گیاهی که به صورت میله هایی به قطر حداکثر نیم سانتی متر و طولی تا حدود یک متر می روید و نسبتاً محکم بوده و به راحتی از انتها کنده می شود. با رشته های این گیاه نوعی کلاه بافته و هم از این گیاه برای بسته بندی علف استفاده می شود.

کَلبُتِین (kalboteyn ): انبر دستی، انبر دندان کشی

کُلک (kolk ): کرک

کَلَک بَزوئَن ( kalak bazuan): کلک زدن، حقه زدن

کُلُم (kolom ): طویله

کُلُم دَر ( kolom dar): در طویله

کَلُمَه (kalomah ): کلمه

کَلِنجار بوردَن (kalanjār burdan ): کلنجار رفتن

کَلَند بَزوئَن (kaland bazuan ): کلنگ زدن، شخم زدن

کَلَند دَم پَهن ( kaland dam pahn): کلنگ یک سره با با نوک پهن

کَلَند دو سَر، دو سر کَلَند ( kaland do sar): کلنگ دودم که یک سر آن پهن و یک سر آن تیز می باشد.

کَلَند، کَلَن (kaland ): کلنگ

کَلَه ( kallah): تکه، قطعه(کله قند)، کله

کَلَّه (kallah ): سر

کَلَّه بَکِشیئَن ( kallah bakeshian): سرک کشیدن

کلِّه پا بَویئَن (kallah pā bavian ): از حال رفتن، سرنگون شدن

کَلَّه پاچَه (kallah pāchah ): کله پاچه

کَلَّه پَز (kallah paz ): کله پز

کَلَّه خاکِ سَر (kallah khakesar): نام محلی در میگون، قبرستان بالامحل هم در آنجا قرار دارد.

کَلَّه خَر (kalla khar ): احمق و لجباز

کلَّه خُشک (kallah khoshk ): کنایه از آدم بی ملاحظه و لجوج

کَلَّه شَق (kallah shag ): کله شق

کَلَّه کُردَن (kallah kordan ): طغیان آب و یک مرتبه سرازیر شدن آن، سرازسر شدن بار به جلو یا عقب، افتادن درخت در حال بریدن به سمتی ناخواسته

کَلَّه گُندَه (kallah gondah ): آدم بزرگ و متشخص

کَلَّه مِلّاق (kallah mellāg ): کله معلق

کَلَّه مِلَّاق بَزوئَن (kallah mellāg bazuan ): کله معلاق زدن

کُلُم (kolom): طویله

کَلوم (kalum ): کلام

کَلون ( kalun): کلان، بزرگ

کُلون (kolun ): چوب پشت در

کِلی (keli ): کلید

کِلِین ( keleyn): خاکستر

کَم (kam ): نوعی غربال درشت که از تار پوست گوسفند بافند.

کَم اِموئَن (kam emuan ): کم آمدن، کافی نبودن(چیزی مثل غذا)

کَم او ( kam u): کم آب

کَم بار (kam bār ): کم میوه

کَم بَویئَن (kam bavian ): کم شدن

کَم بیاردَن (kam biārdan ): کم آوردن

کَم بیموئَن (kam bimuan ): کم آمدن(افراد)

کَم خو (kam xu ): کم خواب

کَم ظَرف (kam zarf ): کم ظرفیت، کم حوصله

کَم کُردَن (kam kordan ): کم کردن

کَم محلّی کُردَن (kam mahalli kordan ): بی اعتنایی کردن

کَم و کِرس (kam o kers ): کم و کسر، ناقص

کُماجدون (komājdun ): نوعی دیگ بی لبه

کُماگوش (komāgoos): قارچ کوهی

کُماه (komāh ): گیاهی کوهی و خوشبو که غذای گوسفندان است. بیشتر قارچ های خوراکی کوهی از بن پوسیده این گیاه می رویند. افرادی که برای چیدن سبزی کوهی به کوه می روند در مکان هایی که این گیاهان قرار دارند با دقت بیشتری عبور می کنند تا قارچ ها را ببینند و بچینند.

کُمبُزَه ( kambozah): کمبوزه

کَمچَه (kamchah ): کمچه

کَمَر (kamar ): قطعه سنگ خیلی بزرگ

کَمَر بُر (kamar bor ): از میان بریده شده

کَمَر بِشکِستَن (kamar beshkestan ): کمر شکستن، آسیب سخت رساندن

کَمَر بِشکی یَن (kamar beshkiyan ): کمر شکستن، آسیب سخت رساندن

کَمَر دَوِستَن (kamar davestan ):‌ کمر بستن، آماده کاری شدن

کَمَر راست هاکُردَن (kamar rāst hakordan ): کمر راست کردن، از مشکلات و یا بار سنگین نجات پیدا کردن

کَمَر کَش (kamar kask ): وسط راه تا قله کوه

کَمَک (kamak ): کم، اندک

کمَل کوپا (kamalkupa): کوپه کاه

کَمَندون ( kamandun): نام محلی در شمال شرقی میگون قسمت جنوبی کوه آبک

کَمون (kamun ): کمان

کِنار بَزوئَن (kenār bazuan ): کنار زدن

کِنار بیموئَن ( kenār bimuan): کنار آمدن

کِنارَه ( kenārah): فرش باریک کنار اطاق

کِنارَه بیتَن (kenārah baytan ): کناره گرفتن، دوری کردن

کِنارَه گیری کُردَن (kenārah giri kordan ): کناره گیری کردن، دوری کردن

کِنایَه (kenāyah ): کنایه

کُنج (konj ): گوشه

کُندَه (kondah ): کنده، چوب قطور و محکم

کَندوکو (kando ku ): کندوکاو

کِنِر (kener ): برای که

کُنِس (kones): ازگیل

کِنِس (kenes ): خسیس

کِنِفت بَویئَن (keneft bavian ): کنف شدن، خجل و شرمنده شدن، ناراحت شدن

کُنِکس (koneks ): ازگیل

کَنگونی (kanguni ): زنبور وحشی و بزرگ

کَنَه (kanah ): کنه، حشره گزنده و سمج معروف، نوعی آفت درختان میوه که به شاخه چسبیده و شیره درخت را می مکد.، این حشره در انواع و اندازه های گوناگون روی بدن حیوانات می نشیند و از خون آن ها تغذیه می کند.

کَنیز حاج باقر (kaniz haj bager ): پیرزن بی حوصله و غرغرو

کَنیف (kanif ): ظرف سفالی کوزه مانند که در گهواره گذارند تا ادرار کودک در آن جمع شود.

کَهَر ( kahar): نوعی گوسفند

کَهکِشون (kahkeshun ): کهکشان

کُهنَه ( kohnah): کهنه

کُهَه (kohah ): سرفه

کُهِه بَکُردَن ( kohe bakordan): سرفه کردن

کَهو ( kahu): کبود

کَهو چُشم (kahu choshm ): چشم آبی

کَهو میرکا (kahu mirkā ): مهره آبی نیلی، مهره کبود

کو (ku ): کوه

کواِش (kuesh ): خارش

کوت (kut ): توده، انبوه، کود

کوت کُردَن (kut kordan ): روی هم انباشتن، توده کردن

کوت کوت (kut kut ): توده توده

کوجَه (kujah ): کجا

کودَری ( kodari): نوعی پارچه نخی برای چادر

کور بَخونِستَن (kur baxunestan ): کور خواندن

کور بَمونی ( kur bamuni): کور شوی

کور بَویئَن (kur bavian ): کور شدن

کور پَشَه (kur pasah ): پشه هایی که از غروب آفتاب تا صبح با نیش های خود مزاحم آدم و حیوان بوده و در روز مخفی می شوند.

کورِ دِه (kureh deh ): دو کوچک

کورِ راه (kure rāh ): راه باریک و محو شده

کورِ سو ( kure su): نور اندک

کورِ سِوات (kure sevāt ): سواد کم

کور کَرَ گُنَه عَصام به ک... (kur kara gonah asām be kinet ): ضرب المثل میگونی، کور به کر می گوید عصایم به ک...

کور کُردَن (kur kordan ): کور کردن

کور کورَکی (kor koraki ): کور کورانه

کورِ گِرِه (kurah gerah ): گره کور

کورَگ (kurag ): جوش روی پوست که چرک کند.

کورَگ دیرگااوردَن (kurag dirgā urdan ): کورک در آوردن

کورمال (kurmāl ): به سبب ندیدن، دست روی دیوار گذاشتن و راه رفتن

کورَه (kurah ): کوره

کورَه زاغال (kurah zāӯal ): کوره زغال

کوزَه (kāuzah ): کوزه

کوسَه (kusah ): کوسه

کوش بِدائَن (kush beda an ): به حمله واداشتن سگ

کوش کوش ( kush kush): صدایی برای به حمله واداشتن سگ

کوشتی (kushti ): کشتی

کوشتی بَییتَن (kushti baytan ): کشتی گرفتن

کوشکَک (kushkak ): کوچک

کوشکِه چِلَّه (kushke chellah ): چله کوچک از دهم تا آخر بهمن

کوف و یکون بَویئَن (kuf o yakon bavian ): کن فیکون شدن، زیرو رو شدن

کوک (kuk): کبک

کول ( kul): دوش، شانه، پوست سبز گردو

کول گیتَن (kul gitan ): دوش گرفتن

کول هِدائَن ( kul hedā an): کولی دادن

کولپَر (kulpar ): گلپر

کولَه پُشتی (kulah poshti ): کوله پشتی

کولوخَه (kulukhah ): کلوخ

کولی (kuli ): کولی، بی حیایی، لانه پرندگان

کولی بِساتَن ( kuli besātan): لانه ساختن

کولی گَری (kuligari ): بی حیایی، سرو صدا راه انداختن

کوهپایَه (kuhpāyah ): کوهپایه

کوهِستون (kuhestun ): کوهستان

کوهُن (kuhon ):  کوهان

کیپ (kip ): چسبان، محکم، جفت

کیپ کُردَن ( kip kordan): محکم بستن

کیجا ( kijā): دختر

کیچَه (kichah ): کوچه

کیچَه بِدائَن ( kichah bedā an): راه دادن

کیچِه پی (kicheh pey ): ابتدا تا انتهای کوچه

کیچِه گَل ( kicheh gal): داخل کوچه

کیچِه وا کُردَن ( kichah vākordan): راه باز کردن

کیسَه (kisah ): کیسه

کیسَه بَکِشیئَن (kisah bakeshian ): کیسه کشیدن

کیسَه بَئوتَن (kisah bautan ): کیسه دوختن

کیل (kil ): نهر گونه محل عبور گاوآهن

کیلَه (kilah ): جوی، نهر

کیلِه پی (kileh pey ): راه کنار نهر

کیلِه پی (kileh pey ): کنار نهر

کیلَه کُردَن (kilah kordan ): جوی و نهر درست کردن

کیلِه گَل (kileh gal ): کنار نهر

کیلی (kili ): کلید

کیلی بَویئَن (kili bavian ): قفل شدن

کیلی کُردَن (kili kordan ): قفل کردن

کیلیک (kilik): میوه وحشی به رنگ بنفش با مزه ترش و شیرین و هسته های متعدد شبیه زالزالک

کین (kin ): کون

کین بال، بال کین (kin bāl ): آرنج

کین جوش ( kin jush): آهسته خوشیدن

کین چال ( kin chal): نام دامنه یکی از کوه های جنوبی میگون

کین دیار (kin diār ): بچه بدون شلوار و لخت، کنایه از فرد فقیر

کین سر واهِشت (kin sar vāhesht ): کنایه از کسی که وسایل خودش را گم می کند و یا جا می گذارد.

کین شَرَه (kin sharah ): چهار دست و پا راه رفتن

کین نَشورد (kin nashurd ): فرد بی طهارت، کنایه از آدم بی اصل و نسب و پست

کینَه (kinah ): کینه، بن گیاهان

کینَه دار، دار کینه (kinah dar ): بن تنه درخت و محل انشعاب ریشه ها

کینِه دَوِستَن (kinah davestan ): ریشه و پیاز بستن گیاهان پیاز دار مثل هویج و سیب زمینی و پیاز و سیر

کین وَری (kinvari): به پشت ایستادن و یا چیزی را دمرو گذشتن

کینَه شُتُری (kineh shotori ): کینه قدیمی که فراموش نمی شود.

کینَه کُردَن (kinah kordan ): بغض و عناد پیدا کردن

کیه یی چال ( kiyayi chāl): نام یکی از کوه های میگون در شمال غربی واقع در هملون

کیله (kilah): واحد اندازه گیری گندم، جوی آب

حرف ( گ)

گاز (gāz ): افزار میخ کشی، گاز انبر

گاز بَزوئَن ( gāz bazuan): گاز زدن

گاز گیتَن (gaz gitan ): گاز گرفتن

گال (gal ): موش درختی

گال کیسَه (gāl kisa ): کیسه ای که از موی بز بافته شده باشد.

گالاری (gālari): اطاقکی تنگ و تاریک برای انبار برخی وسایل منزل

گالِش (gālesh ): کفش لاستیکی، این کفش ها در دونوع پلاستیک نرم و خشک و احتمالا تولیدی کفش ملی بود. سبک، گرم، راحت و عاج هایش باعث می شد که روی یخ و برف سر نخورد. به علت لاستیکی بودن آن، پاها بوی بدی می گرفت.

"(لِ یا لُ) [ فر. ] (اِ.) کفش لاستیکی که یا مستقیماً آن را به پا کنند و یا کفش چرمی را برای حفظ از گل و باران داخل آن نمایند".(فرهنگ فارسی معین) لغت«گالش» به معنی گاوبان در مازندران و گیلان و «گالش» روسی در معنای « پاپوش و کفش‌لاستیکی » است.

گالَه (gālah ): کیسه بافته شده از نخ ضخیم مانند جوال که برای بار بری توسط چارپایان کاربرد دارد. این کیسه ها در هنگام بار باید دولنگه باشد که روی اسب و قاطر و الاغ مانند دو کفه ترازو قرار بگیرد.دو کیسه توسط دو قلاب از جنس چوب یا استخوان و قطعه ای طناب حلقه شده قفل می شوند.

گاله (gālah): خورجین الاغ

گاه گُدار ( gāh godar): گاه گاه

گاه گیتََن (gāh gitan ): در آوردن در از جایگاهش

گاه گیتَن (gāh gitan ): مسدود کردن راه ورودی با بستن توسط نانعی سخت مانند دیوار

گاهرَه (gāhrah ): گهواره، وسیله ای که با آن علف را خورد می کنند.تیغه ای دندانه دار ورو به پایین خمیده است .از این وسیله به صورت نشسته و انفرادی استفاده می شود.

گاهرِه چال (gāhreh chāl ): نام یکی از کوه های میگون، در دامنه بعضی از کوه ها فرورفتگی هایی وجود دارد که به آن چال گویند. در قدیم که مردم به هر چه داشتند قانع بودند و دزدی کمتر وجود داشت مردم از این چال ها برای چرای گوساله های خودشان استفاده می کردند.گوساله هایی که شیر دهی آن ها به پایان می رسید از اواخر بهار به این مناطق برده و رها می کردند. در پاییز آن ها را بر می گرداندند.

گَب بَزوئَن (gab bazuan ): حرف زدن

گَب بَکِشیئَن (gab bakeshian ): به حرف کشیدن، از کسی حرف بیرون کشیدن

گَب به گَب نَرِسی یَن (gab be gab naresiyan ): حرف به حرف نرسیدن

گَب دیرگااوردَن (gab dirgā urdan ): حرف در آوردن

گَب شِنو (gab shenu ): حرف شنو

گَب شِنَوی (gab shenavi ): حرف شنوی

گَب گیتَن (gab gitan ): به حرف گرفتن

گَبّ مُفت (gabe moft ): حرف مفت، سخن بیهوده

گَب هِوایی ( gabe hevāyi): سخن پوچ و نسنجیده

گَب و گُفت (gab o goft ): گفتگو

گَب، گَپ (gab ): حرف، کلام، سخن

گَبر (gabr ): زردشتی

گَت (gat ): بزرگ

گُتُرُم (gotorom ): بیهوده و گزاف، سخن یاوه و درهم و برهم، بی حساب و کتاب و نسنجیده

گُتُرُم اِنگوئَن (gotorom enguan ): بیهوده و گزاف سخن گفتن

گُتُم ( gotom): حرف زیادی

گُتُم بینگوئَن (gotom binguan ): حرف درشت و زیادی گفتن

گَتَه (gatah ): بزرگ

گَتِه بِرار (gateh berār ): برادر بزرگ

گَتِه بَویئَن (gateh bavian ): بزرگ شدن

گَتِه چِلَّه ( gateh chellah): چله بزرگ از اول دی تا ده بهمن

گَتِه خواخِر (gateh khākher ): خواهر بزرگ

گَتِه کِش (gateh kesh ): مدفوع، شاش بزرگ

گَتِه گَب بَزوئَن (gateh gab bazuan ): حرف بزرگ زدن

گَتین مار (gatin mār ): مادر بزرگ

گَتین، گَت پی اَر ( gatin piār): پدر بزرگ

گِدا خُنَه (gedā khonah ): گداخانه، کنایه از خانه ای که صاحبش خسیس است.

گُذِرنَه (gozernah ): گذران، زندگی، زندگی را با وضع موجود گذراندن

گُذَرون زِندگی (gozerun zendegi ): گذران زندگی

گُذَشت کُردَن (gozasht kordan ): گذشت کردن

گُذَشتَه (gozashtah ): گذشته

گَر (gar ): نوعی بیماری پوستی

گُر (gor ): اشتعال، زبانه آتش

گُر بِدائَن ( gor bedā an): مشتعل کردن آتش

گُر بَزوئَن (gor bazuan): الو گرفتن، شعله گرفتن ناگهانی آتش

گُر بَیتَن (gor baytan ): گُر گرفتن، شعله ور شدن، تب کردن بدن

گُر گُر (gor gor ): مداوم، پشت سرهم، گروه گروه

گَر گیتَن (gar gitan ): گَر گرفتن، مبتلا به گری شدن، کنایه از مدتها شستشو و استحمام نکردن

گُر گیتَن (gor gitan ): گر گرفتن، شعله ور شدن

گُربِه رو (gorbah ru ): مجرای باریک

گَرت (gart ): گرد

گَرچ (garch ): گچ

گَرچ کُردَن (garch kordan ): گچ کردن

گِرد، گِرت کُردَن (gerd kordan ): دور کردن

گِردالی (gerdāli ): دایره

گِرداو (gerdu ): گرداب

گِردِن (gerden ): گردن، گردنه

گِردِن بَزوئَن (gerden bazuan ): گردن زدن

گِردِن بِشکِس (gerden beshkes ): گردن شکسته

گِردِن کَج کُردَن (gerden kaj kordan ): گدایی کردن، حالت زبونی و بیچارگی به خود گرفتن

گِردِن گیتَن (gerden gitan ): گردن گرفتن، به عهده گرفتن

گِردِن گیر بَویئَن (gerden gir bavian ): گردن گیر شدن

گَردَه ( gardah): گرده گل

گُردَه (gordah ): گرده، پشت گردن

گَردون ( gardun): گردان

گُرز ( gorz): نام گیاهی کوهی که ساقه وسط آن مانند گرز می باشد. دامداران این گیاه را در تابستان چیده و برای علوفه زمستانی خشک می کنند.

گُرز چال (gorze chāl ): نام یکی از کوه های میگون

گِرزِ طول (gerze tul ): نام یک قله کم ارتفاعی که در گذشته همانند یک کله قند در قسمت شرقی میگون خود نمایی می کرد. قبل از انقلاب قسمت های بالایی و نوک آن را خاک برداری و مسطح کرده بودند. یک فضای گرد و صافی شد که فوتبالیست های محل از این مکان استفاده می کردند. بعد از انقلاب این مکان به جهانگردی واگذار و از این محل برای ساخت هتل استفاده کردند. به لحاظ این که دور تا دور این قله باز و هیچ گونه مانعی ندارد چشم انداز زیبایی دارد.

گِرزِ طولَک ( gerze tulak): نام تپه کم ارتفاعی است که در قسمت جنوبی گرز طول با همان شکل و شمایل آن قرار دارد

گِرزَه (gerzah ): موش خانگی

گِرِفتار، گِرِفدار بَویئَن (gereftār bavian ): گرفتار شدن

گِرِفتار، گِرِفدار کُردَن (gereftar kordan ): گرفتار کردن

گُرگی (gorgi): اسمی برای سگ، مثل گرگ

گَرم بَویئَن ( garm bavian): گرم شدن

گَرم بَیتَن (garm baytan ): گرم گرفتن

گَرمِ سیر ( garme sir): گرمسیر، منطقه گرم

گَرم کُردَن (garm kordan ): گرم کردن

گَرما بَزَه (garmā bazah ): گرمازده

گَرِن (garen ): گر، دارای گری

گِرِه بَزوئَن (gereh bazuan ): گره زدن

گِرِه گولَّه (gereh gullah ): هر چیزی که گره زیادی دارد. گره متعدد در هم تنیده

گُرون (gorun ): گران

گَریبون (garibun ): گریبان

گَریبون گیر (garibun gir): گریبان گیر

گَزَک (gazak ): بهانه

گِزگِز (gez gez ): نخستین صدای جوش آمدن دیگ و سماور و مانند آن، احساس سوزش کم در بدن

گَزِلیک (gazelik): چاقوی کوچک

گَزمَه (gazmah): پاسبان شب

گَزِنا (gazenā ): گزنه، گیاه زهر دار

گَشت بَزوئَن (gast bazuan ): گشت زدن

گُفت بَزوئَن (goft bazuan ): گفت زدن، تقاضا کردن

گُفت و شینید (goft o shinid ): گفت و شنود، مذاکره

گَل (gal ): گلو، موش صحرایی

گُل (gol ): اخگر آتش، گل

گُل بَزوئَن (gol bazuan ): گل زدن نان، پف کردن یا سوختن پوسته نازکی از سطح نان در تنور

گُل بَکُردَن (gol bakordan ): گل کردن، شکوفه کردن

گَل بَکِشیئَن (gal bakeshian ): به شدّت و سرعت بلعیدن

گَل بَیتَن (gal baytan): گلو گیر کردن، گیر کردن لقمه یا آب در گلو

گُل بینگوئَن (gol binguan ): گل انداختن، سرخ شدن

گُل چُسَک (gol chosak ): نوعی گل سفید با شیره بد بو که در بهار می روید.

گُل خَدمی، خَتمی (gol khadmi ): گل ختنی

گَل دَرد (gal dard ): گلو درد

گل دوا (goldevā): مرگ موش

گُلِ سُرخ (gol sorkh ): گل محمّدی

گُل شَمشیرَگ (gol shamshirag ): گلایل وحشی

گُل گاب زِوون (gol gāb zevun ): گل گاوزبان

گِلِ گَرچ (gel garch ): گل و گچ

گَل گوشاد (gal gushād ): گشاد تر از حد معمول، کنایه از آدم تنبل و تن پرور

گِل مالی کُردَن (gel māli kordan ): کنایه از سرپوش نهادن روی خطای کسی، گل مالی کردن

گُل مَنگُلی (gol mangoli ): گل گلی

گُل نَم (gol nam ): اندک آبی که روی زمین یا روی چیزی بپاشند.

گَل هَم (gal ham ): سوار هم، روی هم، متصل به هم

گَل و گِردِن (gal o gerden ): دور گردن، گلو و گردن

گُلاب پاچ (golāb pach ): گلاب پاش

گَلبَند (galband ): گردنبند

گَلَّة کُردَن (gallah kordan ): داخل گله کردن گاو یا گوسفند

گُلچین کُردَن (golchin kordan ): گلچین کردن

گُلدَستَه (goldastah ): گلدسته، مناره

گُلدون (goldun ): گلدان

گَلِگی (galegi ): گلگی، گله گذاری، گله مندی

گَلِه (galeh ): گله

گَلَّه (gallah ): گله

گُلَه (golah ): بوته گیاه، لکه

گُلَّه (gollah ): گلوله ، کروی شکل، قطعه

گُلِه بَزوئَن (golle bazuan ): گلوله زدن، با تیر شکار کردن

گَلِه بَکُردَن (gale bakordan ): گله کردن

گُلَه به گُلَه (golah be golah ): لکه به لکه، جا به جا، گوشه به گوشه

گُلِّه بَویئَن (golah bavian ): به دور خود جمع شدن

گُلِّه تا (golleh ta ): گلوله نخ

گُلَّه زاغال (gollah zāӯal ): گلوله های زغالی که از خاکه زغال تهیه می شود.

گُلِّه غیب بَخوردَن (gollah ӯeyb bakhordan ): تیر غیب خوردن، ناگهان مردن

گَلِه گُزاری (gele gozāri ): گله گزاری

گَلَه گَلَه (galleh galleh ): گروه گروه

گُلَه گُلَه (gollah gollah ): لکه به لکه، جا به جا

گُم بَویئَن (gom bavian ): گم شدن

گُم کُردَن (gom kordan ): گم کردن

گُم و گور بَویئَن (gom o gur bavian ): گم و ناپدید شدن

گُماشتَه، گُماشدَه ( gomāshtah): پیشکار

گَمبیل ( gambil): سرگین خشک شده

گَمبیل دَوِستَن ( gambil davestan): چسبیدن و خشک شدن سرگین به پشم و موی بدن حیوان

گَمِرَه (gamerah ): مواد جامدی که از بینی درآورند.، ترشحات خشک و نیمه خشک بینی

گَمون (gamun ): گمان

گَمونِه بَزوئَن (gamuneh bazuan ): گمانه زدن، حدس زدن، برآورد کردن

گُنبَذ، گُمبَذ (gonbaz ): گنبد

گَنجَه (ganjah ): گنجه، قفسه

گَنداو (gandu ): گنداب

گُندُلَه (gondolah ): بزرگ به زبان کودکانه

گَندُم بیریشتَه (gandom birishtah ): گندم بو داده، گندم برشته

گَندُمَک (gandomak ): نوعی سبزی یا علف مشابه گندم

گُنگ (gong ): سوراخ خروجی آب از مجراهای گلی و سیمانی

گُنی (goni ): گونی

گُه دونی (goh duni ): مستراح، کنایه از مکانی به هم ریخته و نامرتب و کثیف

گُه گیتَن (goh gitan ): دشنامی است به معنای گه گرفتن

گُه گیجِه بَیتَن (goh gije baytan ): گیج شدن، سر در گم شدن

گُهُن (gohon ): گون

گو (gu ): گاو

گو (gu ): نفهم و گیج، همان گاو فارسی

گو پیشونی سیفید (gu pishuni sifid ): گاو پیشانی سفید، کنایه به شهرت در یک کاری

گو چال (guchāl ): نام یکی از کوه ها در شمال میگون است. ورودی آن از تنگه میگون می باشد. در قدیم از این مکان برای چرای گاو وگوساله ها استفاده می شد.

گو چُشم (guchoshm): فردی که چشمان درشت و برآمده دارد.

گو شیری (gu shiri ): گاو شیری

گو گَل (gu gal ): گله گاو

گو گَل پا (gu gal pā ): مراقب و نگهبان گله گاو

گَوارا (gavārā ): گوارا

گواَک (guak ): گیاهی با برگ براق و پهن شبیه والک که در بهار از پیاز سنبله ودر مزارع و باغ ها می روید.

گوآل (guāl): جوال، کیسه بزرگ بافته شده از پشم یا موی بز

گوآل دوج (guāl duj ): جوالدوز، وسیله ای مانند سوزن ولی به طول حدود 15 سانتی متر و قطر نیم سانتی متر

گَواه (govāh ): گواه

گَواهی (govāhi ): شهادت، گواهی

گوبَندی (gu bandi ): گاوبندی، زدوبند

گوجَه (gujah ): گوجه، آلوچه بزرگ و پیوندی

گوجَه سیاه (gujah siāh ): گوجه زرشکی رنگ که پس از رسیدن کامل به سیاهی می رود.

گودال (gudāl ): گودال، چاله

گودوش (gudush): خمره ای سفالین که سیر گاو را در آن می دوشند.

گودی (gudi ): عمق

گور به گور بَویئَن (gur be gur bavian ): گور له گور شدن

گور به گور گِردی ( gur be gur gerdi): نفرینی که در حق مرده کنند و نا آرامی او را در گور بخواهند.

گور کُردَن (gur kordan ): دفن کردن

گور گَتَن (gur katan ): گور رفتن، فرو رفتن در زمین

گورزا (gurzā ): کنایه از فرد بسیار کوتاه

گورستون (gurestun ): گورستان

گوز مال کُردَن (guz māl kordan ): کاری را با عجله و بی دقتی تمام انجام دادن

گوزِن (guzen ): گوزو

گوسالَه (gusālah ): گوساله

گوسِند، گوسبَند، گوسوَند (gosend ): گوسفند

گوش بِدائَن (gush bedā an ): گوش دادن

گوش بِزایَه (gush bezāyah ): گاوش زایید، کنایه از کسی که برایش مشکلاتی ایجاد شد.

گوش تیز کُردَن (gush tiz kordan ): گوش تیز کردن، بلند و سیخ کردن گوش حیوانات برای شنیدن صدای بهتر در مواقع خطر

گوشد (gushd ): گوشت

گوشد و ناخون (gusd o naxun ): کنایه از خویشاوند نزدیک

گوشدالو ( gushdālu): گوشت دار، چاق

گوشدی ( gushdi): گوسفند یا گوساله ای که بپرورانند تا فربه شود و قصابی کنند.

گوشکُف ( goshkof): گوشت کوب

گوشَگ ( gushag): حلقه نخی بافته شده در پهلو یا بالای جوال به عنوان دستگیره یا محل بستن آن، حلقه زده شده بر تنگ و ریسمان

گوشَگ ماهی (gushag mahi ): گوش ماهی، صدف

گوشمالی بِدائَن (gushmāli bedā an ): تنبیه سبک کردن

گوشَه ( gusah): گوشه

گوشَه بَزوئَن (gushah bazuan ): گوشه زدن، طعنه زدن

گوشَه کُنار ( gushah konār): گوشه کنار، اطراف و کنج ها

گوشَه کِنایَه ( gushah kenāyah): سخنان نیش دار و بیهوده

گوشوارَه ( gushvārah): گوشواره

گوک (guk ): گوساله

گول بَخوردَن (gul bakhordan ): گول خوردن، فریب خوردن

گول بَزوئَن (gul bazuan ): گول زدن

گُولتا (goltā ): گلوله نخ

گولو گولو (gulu gulu ): آوازی برای آرام و هدایت کردن گوساله ها

گوماحلَه (gumāhlah ): نام قدیم یکی از چهار محل سکونتی میگون است. نام امروزی این محل سادات محل است. اکثر سادات میگون در این محل زندگی می کنند. امامزاده سید میرسلیم (ع) هم در وسط این محل قرار دارد. احتمالاً در گذشته از این محل برای چرای دام از جمله گاو استفاده می شد.

گومیش (gumish ): گاومیش

گی خورِ سَگ (gikhoresag): کسی که پر مدعا و بی خاصیت است.

گیج گیجی بَخوردَن ( gij giji bakhordan): سرگشته به این سو و آن سو رفتن

گیجگاه (gijgāh ): شقیقه

گیر اِنگوئَن (gir enguan ): گیر انداختن

گیر بِدائَن (gir beda an ): گیر دادن

گیر بَویئَن (gir bavian ): گیر کردن، مسدود شدن

گیر بیاردَن (gir biārdan ): گیر آوردن، یافتن

گیر کَتَن (gir katan ): گیر افتادن

گیر کُردَن (gir kordan ): گیر کردن

گیراگیر (girāgir ): بحبوحه گرفتاری

گیراوردَن ( gir urdan): گیر آوردن، یافتن

گیرَه (girah ): گیره

گیس (gis ): موی بلند، موی زنان

گیس بَروی (gis barvi ): گیس بریده

گیلیم (gilim ): گلیم

گیوَه (givah ): گیوه

گذری بر تاریخ و جغرافیای میگون - فرهنگ لغات(ل - م - ن)

حرف(ل)

لا کِردار (lākerdār ): بدرفتار، به معنای متاسفانه نیز کاربرد دارد، مجازاً کار پیچیده و سخت

لا مَصَّب، لامنصَب ( lā massab): لا مذهب

لابُد (lābod ): ناچار

لاپ (lāp ): پاره، یکی از دو نیمه چیزی

لاپ بِدائَن (lāp bedā an ): دو نیمه یا دو پاره کردن چیزی مثل چوب و سنگ، پاره کردن حیوانات شکار شده توسط حیوانات شکار کننده

لاپ بَویئن (lāp bavian ): دو نیمه شدن

لاپ کُردَن (lāp kordan ): دو نیمه کردن

لاپُرت (lāpurt ): راپرت، گزارش محرمانه

لاپُرت بِدائَن (lāport bedā an ): راپرت دادن

لاپِکا (lāppekā ): یک نوع بازی با سنگ های تخت که بیشتر در زمستان و روی پشت بام ها انجام می شد.پشت بام ها تنها جایی بودند که هم مسطح و هم خشک بودند.

لاپَّه (lāppah ): هر یک از دو نیمه چوبی که از طول دو تا شده باشد. یکی از هر دو نیمه هر چیزی

لاپوشونی (lāpushuni ): لاپوشانی، پنهان کاری

لاجون (lājun ): ضعیف، لاغر

لاش (lāsh ): گوشت کامل بدون متعلقات کامل

لاش بِدائَن (lāsh bedā an ): شکستن شاخه و نظایر آن، خراش سخت انداختن بر بدن

لاش بَیتَن (lāsh baytan ): شکسته شدن شاخه درخت و نظایر آن، خراش سخت برداشتن بدن

لاش مُردَه (lāsh mordah ): جسد حیوان مرده

لاشَه (lāshah ): تراشه، جسد حیوانات

لاعاب (lā āb ): لعاب، مایع غلیظ و لزج

لاغَرو (layaru ): آدم باریک و لاغر و ضعیف

لاق ( lāӯ): لایق در عباراتی مانند لاق گیس ننش یا لاق ریش باباش

لاقمَه (lāӯmah ): لقمه

لاقمَه حَروم (lāӯmah harum ): لقمه حرام

لاک (lāk ): لاوک، ظرف چوبی بزرگ که در آن آرد را خمیر کنند.

لاکِ پُشت (lāke posht ): لاک پشت

لاک سَر اِنگِن ( lāk sar engen): پارچه بزرگی که برای جلوگیری از آلودگی روی خمیر لاوک پهن می کنند.

لال مونی، لال میری بَیتَن (lāl muni ): لال شدن، دچار عارضه لالی شدن، جمله کنایه آمیز و توهین به کسی که باید حرفی را بزند ولی از روی ترس یا خجالت امتناع می کند.

لالَه (lālah ): لاله

لاه (lāh ): لجن، لای، آب بسیار گل آلود که همراه خود مقادیر زیادی گل به همراه دارد.

لاه بَزوئَه (lāh bazuan ): زمینی که در اثر سیلاب مقادیری گل و لای رسوب کرده است.

لَپ ( lap): پهن، تخت، قر

لَپ بَویئَن ( lap bavian):‌ قر شدن، دراز کشیدن انسان تنبل

لَت ( lat): لنگه در، زمین سنگی، تخته چوب، ضرر و صدمه

لَت بَخوردَن (lat baxordan ): صدمه و آسیب دیدن

لَت بَزوئَن (lat bazuan ): صدمه و آسیب رساندن

لَت و پار بَویئَن (lat o bar bavian ): صدمه و آسیب سخت دیدن، تار و مار شدن

لُتین (loteyn ): رتیل

لَتیون (latiun ): لتیان(سد)

لَثَه (lasah ): لثه

لَج کُردَن، لَژ کُردَن (laj kordan ): لج کردن

لَج، لَژ بَویئَن ( laj bavian): لجوج شدن

لَجّارَه (lajjārah ): رجّالَه، پست و فرومایه

لَجوازی (lajvāzi ): لجبازی

لَچَّر (lachchar ): کثیف، پلید، شلخته

لَچَک  (lachak): سربند ، پارچه برای بستن سر، روسری

لَچَگ (lachak ): روسری، پارچه سه گوش که زنان بر سر می کنند.

لَچَگ به سر (lachak be sar ):‌ کنایه از زن و حالت توهینی دارد.

لَحظَه (lahzah ):‌لحظه

لَحم (lahm ): لم، بی حس، فلج

لَختَه (lakhtah ): لخته، دلمه شده

لَرز کُردَن (larz kordan ): لرز کردن

لَرزَه (larzah ): لرزه

لَس (las ): شل، سست، تنبل

لَس اِینَه (las eynah): آهسته می آید.

لَس بَیتَه (las baytah ): شل گرفت.

لَش ( lash): زمین اشباع شده از آب که بیشتر زیر چشمه ها که آب هرز می رود به وجود آمده و چون موقتاً و یا در طول سال آب و رطوبت وجود دارد در این گونه مناطق علف ها سبر می باشد. لاشه حیوان، کنایه از آدم تنبل و بیکاره

لَطمَه ( latmah): لطمه

لُغُز بَخوندَن (logoz bakhundan ): پشت سر کسی بد گویی کردن

لَف لَف (laf laf ): صدای غذا خوردن با عجله

لِفد بِدائَن (lefd bedā an ): لِفت دادن، کندی در انجام کار

لَق لَق بَخوردَن (lay lay bakhordan): تکان تکان خوردن چیزی در اثر محکم نبودن در جای خود

لِکاتَه ( lekātah): زن بد کاره

لَکَندَه (lagandah ): لکنته، چیز از کار افتاده و فرسوده

لَکَّه (lakah ): لکه، سیاهی و کثیفی در لباس و نظایر آن، مکان معین و محدود

لَکَّه لَکَّه (lakah lakah ): جا به جا

لَگَنچَه (laganchah ): لگنچه

لل (lal): پشه

لَلَه ( lalah): قطعه نی سوراخ دار که در گهواره لای پای نوزاد قرار می دهند تا ادرارش به کنیف ریزد.

لَم (lam ): بی حس، فلج، تکه، برگ پهن ریواس

لِم (lem ): روش کار

لَم بِدائَن ( lam beda an): تکیه دادن، به طور مایل نشستن

لَمبَر (lambar ): موج و تکان مایعات درون ظرف و بیرون ریختن مایع از ظرف

لَمبُر (lambor ): تکان اجسام منعطف بلند مانند چوب و لوله و نظایر آن

لَمبَر بَزوئَن (lambar bazuan ): تکان خوردن

لَمبَر بَزوئَن (lambar bazuan ): تکان خوردن مابعات یا ظرفی که داخل آن مایع ریخته شده است.

لَمپا (lampā ): گردسوز

لَمس (lams ): بدون حس و حرکت، فلج

لَمس بَویئَن ( lams bavian): فلج شدن

لَن تَرونی (lan taruni ): کنایه از پاسخ نامساعد در برابر سوال ناشایست.

لَندِهور (landehur ): آدم دراز و بیکاره

لِنگ (leng ): پا

لنگ (leng): پا

لَنگ بَویئَن ( lang bavian): لنگ شدن، شل شدن، معطل شدن

لُنگ بینگوئَن ( long binguan): لنگ انداختن، کنایه از تسلیم شدن

لِنگ ظُهر ( leng zuhr): هنگام ظهر، کنایه از دیر شدن کاری که باید در صبح زود انجام می شد.

لَنگ کُردَن (lang kordan ): معطل کردن، کار را تعطیل یا با تاخیر مواجه کردن

لِنگَر (lengar ): لنگر، توازن

لِنگَر کُردَن (lengar kordan ): با قرار دادن وزنه یا ستگ یا باری اضافه در یک سمت بار چارپایان برای متوازن کردن بار نامتوازن

لِنگَه (lengah ): لنگه، یک قسمت بار

لِنگِه به لِنگِه (lengeh be lengeh ): لنگه به لنگه، کفش هایی کخ جفت هم نباشند.

لِنگِه لو (lenge lu ): لَگَد مال

لنگِه لو (lenge lu): لگد مال ، له کردن

لَنگون لَنگون ( langun langun) :‌ لنگان لنگان

لُنَه ( lonah): لانه

لِه بَویئَن (leh bavian ): له شدن

لَه لَه بَزوئَن (lah lah bazuan ): نفس زدن مداوم در هوای گرم بر اثر تشنگی، کنایه از بی تابی کردن برای خوردن یا به دست آوردن چیزی

لِه و لَوَردَه (leh o lavardah ): کنایه از سخت کتک خوردن و صدمه دیدن

لَهجَه (lahjah ): لهجه

لَهَک (lahak ): گلوله های برف

لَهَک اِینَه (lahak eynah ): برف درشت می بارد.

لَهَه (lahah ): شاخه

لو (lu ): لگد، لب، حاسیه، قله کوه، گرده کوه، لبه بام

لو بِدائَن (lu bedā an ): لو دادن، فاش کردن

لو بَزوئَن (lu bazuan ): لگد زدن

لو بینگوئَن (lu binguan ): لگد انداختن، لگد کردن

لو مال کُردَن (lu māl kordan ): لگد مال کردن

لو وازی ( lu vāzi): نوعی بازی قدیمی که به صورت گروهی و دونفره با لگد به یکدیگر حمله می کردند.

لَواسون (lavāsun ): لواسان

لِواشَک ( levashak): لواشک

لوسَر (lusar ): نام محلی در شمال غربی میگون بالای پسوند

لوسّی (lussi ): لبه بام

لوسّی تُک (lussi tok ): لبه بام

لوشَه (lushah ): لب

لولَه (lulah ): لوله

لونَه (lunah ): نوعی سنگ سیاه و تخت که معدن آن در مُسُلُم ابتدای جاده میگون است.

لِویا (levia): لوبیا

لیاس (lias ): ریواس

لیت، لیط، لیچ (lit): میوه خیلی رسیده مثل زردآلوی خیلی رسیده

لیتَه (litah ): لیته

لیچار (lichār ): سخن یاوه و متلک

لیز بَخوردَن (liz bakhordan ): سر خوردن، لغزیدن

لیش بینگوئَن (lish binguan ): آب پس دادن زخم، گندیدن و آب پس انداختن میوه ها و سبزی ها و نظایر آن

لیش هاکِتَن (lish hāketan ): گندیده و آب انداخته شده

لیفا ( lifā): ابزاری همانند شنکش در انواع چوبی و فلزی با سه شاخه بلند که برای باد دادن گندم خرمن شده استفاده می شود.

لیفَه (lifah ): لیفه، جای بند شلوار

لیفَه تُمبون (lifah tombun ): لیفه تنبان و شلوار

حرف (م)

ما (mā ): ماده

مات بَزَه ( māt bazah): مات زده

مات بَمونِستَن (māt bamunestan ): مات و مبهوت ماندن

ماچ (māch ): بوسه

ماچَه (māchah ): ماده چارپایان بویژه الاغ

ماچِه خَر (mācheh khar ): الاغ ماده

ماچِه سَگ (mācheh sag ): سگ ماده

ماچِه وِرگ (mācheh verg ): گرگ ماده

مادَر زایی (mādar zāyi ): مادر زادی

مادیون (mādiun ): مادیان، اسب ماده

مار (mār ): مادر

مار زا (mar za): مادر زاده، فرزند مادر

ماس (mās ): ماست

ماس چِه کیسِه کُردَه (mās che kiseh kordah ): کنایه از جاخوردن و ترسیدن

ماس مالی (mas mali ): سر سری انجام دادن کارها

ماسورَه (māsurah ): قطعه نی کوچکی که نخ چرخ را به دور آن بپیچند.

ماشَگ ( māshag): ماش

ماشَگ پولو (māshag pulu ): پلویی که با ماش بپزند.

ماشَه (māshah ): ماشه

ماعاف (mā āf): معاف

مال (māl ): حیوان بارکش، چارپایان، ثروت

مال دار (maldar): گاو دار

مالِش بِدائَن (mālesh bedā an ): مالش دادن

مالَه (mālah ): ماله

مالَه بَکِشیئَن (māleh bakeshian ): ماله کشیدن، صاف و تخت کردن

ماماک (māmāk ): کفشدوزک

ماماک پَر بِدائَن (māmāk par bedā an ): تعیین جنسیت فرزند با پراندن کفشدوزک قبل از تولد نوزاد.کفشدوزک را روی شکم زن باردار قرار داده و با جمله" ماماک ماماک پَر پَر: کفشدوزک را وادار به پرواز می کنند. اگر کفشدوزک از سمت راست حرکت کند،فرزند را پسر دانسته و اگر از سمت چپ حرکت کند فرزند را دختر می دانند.

علاوه بر کفش دوزک، رسم بر این بود که مقداری نمک روی سر زن حامله می ریختند. زن حامله اگر دست روی پیشنی اش می کشید، فرزند دختر و اگر دست روی چانه اش می کشید فرزند دختر بود.

مامِلَه ( māmelah): معامله، کنایه ازآلت مرد

مانِه بَویئَن ( māneh bavian): مانع شدن

ماه بَیتَن (māh baytan ): ماه گرفتن

ماه دیم (mahdim): مه رو

ماهار (māhār ): مهار

ماهر (māhr ): مار

ماهر بَزوئَن ( māhr bazuan): مار گزیدن

ماهوَنَه ( māhunah): ماهانه

ماهیچَه (māhichah ): ماهیچه

مائَگ (mā ak ) نخستین شیر پس از زایمان

مائَگ نَخورد ( māak nakhord): کنایه از فردی کم توان و ضعیف

مایِنَه ( māyenah): معاینه

مایَه بَزوئَن (māyah bazuan ): مایه زدن

مایَه به مایَه (mayah be māyah ): تجارت بی سود و زیان، فروش کالا به قیمت خرید

مایَه پنیر (māyah panir ): مایه پنیر

مایَه کاری (māyah kari ): مایه به مایه، معامله بدون هیچ سودی

مایِه ماس ( māyeh mas): ماستی که برای درست کردن ماست به شیر می زنند.

مایَه(māayah): مایه، آن چه برای ساختن ماست و پنیر به شیر بیفزایند تا آن را تخمیر کند.هر نوع مخمر مانند خمیر ترش برای ساختن خمیر نان، اصل هر چیزی، سرمایه

مُبارَکا (mobārakā ): مبارکی، مبارک باد، مبارک

مِتخال (metkhāl ): متقال، نوعی پارچه

مُتِکا (motekā ): بالش، متکا

مَتِلَگ (matelag): متلک

مَتِلَگ بوتَن (matelag butan ): متلک گفتن

مَتَه (matah ): مته

مِث (mes ): مثل

مِثقال (mesӯāl ): وزنی برابر با چهار نخود

مَثَل بَزوئَن (masal bazuan ): مثل زدن

مِجال (mejāl ): فرصت

مِجال بِدائَن (mejāl bedā an ): فرصت دادن

مَجَر (majar ): معجر، نرده چوبی مقابل ایوان یا کنار پله

مُجَسِّمَه (mojassamah ): مجسمه

مَجومَه (majumah ): مجمعه، سینی بزرگ

مَجیز (majiz ): تملق

مُچ بَیتَن (moch baytan ): مچ گرفتن، هنگام خلافکاری کسی را گیر انداختن

مُچالَه (mochālah ): مچاله، درهم پیچیده و گلوله شده

مَچِّد (machched ): مسجد

مَچَل کُردَن (machal kordan ): دست انداختن

مَچیل (machil ): تخم مرغی که مرغ روی آن می خوابد تا تخم کند.

مَحَبَّت (mahabbat ): محبت

مَحرَمونَه (mahramunah ): محرمانه

مَحَک بَزوئَن (mahak bazuan ): آزمودن

مَحَل دَرِنگوئَن (mahal darenguan ): اعتنا کردن

مَحَل دِنِنگّوئَن (mahal denenguan ): بی اعتنایی کردن

مَحَلَّه (mahallah ): محله

مَخلَص کَلوم (makhlas kalum ): حرف آخر، خلاصه کلام

مَخمَصَه (makhmasah ): مخمصه

مَخمَلَگ (makhmalag ): مخملک، نوعی بیماری کودکان

مَد آقا (mad āӯā ): محمّد آقا

مَداد (madād ): مداد

مُدام (modām ): مداوم

مُدبَخت (modbakht ): مطبخ، آشپزخانه

مَدخان ( madkhān): محمّد خان

مِذاق (mezāӯ ): مذاق

مُرافَه ( morafah): مرافعه

مَرجی (marji ): عدس

مَرحَم (marham ): مَحرَم(محارم)

مُردَه تو (mordah tu ): تب خفیف دائمی

مُردَه شور (mordah sur ): مرده شوی

مُردَه، بَمِرد (mordah ): مرده

مَردونَه (mardunah ): مردانه، محکم

مَردیکَه ( mardikah): مر پست و حقیر

مَرز ( marz): بخش های جدا کننده مزارع یا کرت ها از هم، زمین شیب دار مزارع که معمولا در اثر تسطیح زمین در قسمت میانی در بخش های کناری و در مجاورت مزارع دیگران یا کوه و دره ایجاد شده است.

مَرزِ میون (marz miun ): بخشهای پیرامونی زمین که به دلیل شیب دار یا نامرغوب بودن رها شده و در آن درختان هرس نشده و خاردار وجود دارد.

مَرزَه (marzah ): نوعی سبزی خوراکی

مِرس (mers ): مس

مَرسَه (marsah ): مدرسه

مِرسی ( mersi): مسی

مَرشَک (marshak ): نام یکی از مکآن هایی در جنوب غربی میگون

مَرغُنَه (morӯonah ): تخم مرغ

مَرهَم، مَلهَم (marham ): دارویی که روی زخم می گذارند.

مِزاح ( mezāh): شوخی

مِزالَگ (mezālag ): نوعی سبزی کوهی با برگ های تخت و دایره شکل و گل های زرد که در اوایل بهار و بلافاصله با ذوب شدن برف ها در کوهستان می روید.

مَزرَعَه (mazra ah ): مزرعه

مِزمِزَه (mez mez ): مزمزه

مِزَّه (mezzah ): مزه

مِزِّه بِدائَن (mezzeh bedā an‌ ): مزه دادن

مِزِّه بَکُردَن (mezzeh bakordan ): مزه کردن

مُژدَه ( mojdah):‌مژده

مُژدَوا (mojdavā ): مجتبی

مِس مِس کُردَن (mes mes kordan ): فس فس کردن، دست دست کردن

مَست بَویئَن (mast bavian ): مست شدن، از خود بی خود شدن

مَست کُردَن (mast kordan ): مست کردن

مُستَراب (mostarāb ):‌ مستراح

مَسقَرَه ( masӯarah): مسخره

مَسقَرِه بَکُردَن (masӯarah bakordan ): مسخره کردن

مِسگَر (mesyar ): سفیدگر، سفید کننده مس

مُسُلُّم (mosollom ): نام مکانی در جنوب میگون دارای باغ و معدن سنگ تخت سیاه

مُسَلمون (mosalmun ): مسلمان

مَسئَلَه (masalah ): مسئله

مَش (mash ): مخفف مشهدی

مُشتُلُق (moshtoloӯ ): مژده، مژدگانی

مُشتُلُق بیاردَن (moshtoloӯ biārdan ): مژده آوردن

مُشتُلُق هائیتَن (moshtoloӯ hāeitan ): مژدگانی گرفتن

مُشتُلُق هِدائَن (moshtoloӯ hedā an ): مژدگانی دادن

مُشتُلُقونَه (moshtoloӯunah ) به عنوان مژدگانی

مَشخ، مَخش (mashkh ): مشق، تمرین

مَشَد (mashad ): مشهد

مَشد (mashd ): مرغوب، عالی، بی همتا، زیاد

مُشد (mosd ): مشت

مُشدِ مال بِدائَن ( moshdemāl bedā an): مشت و مال دادن

مَشدی ( mashdi): مشهدی، لوطی، جوانمرد

مَشغُل زَنبَه (mashӯol zanbah ): مشمول الزّمّه، مدیون

مَشغَلَه (mashyalah ): مشغله

مُشَمّاع (moshammāe ): مشمّع

مَصَّب (massab ): مذهب

مَصرَف کُردَن (masraf kordan ): مصرف کردن

مَطَّل (mattal ): معطل

مَطَّل بَویئَن (mattal bavian ): معطل شدن

مَطَّل کُردَن ( moatal kordan): معطل کردن

مَظِنَّه (mazenah ): گمان، نرخ روز کالا

مَظِنِّه کُردَن (mazenneh kordan ): بهای تقریبی کالا را پرسیدن

مُعالِجَه (moālejah ): معالجه

مُعامِلَه (moāmelah ): معامله، داد و ستد

مُعایِنَه (moāyenah): معاینه

مَعدَن سَنگ (madan sang): در سه فسمت میگون معدن سنگ وجود داشت. سنگ قرمز در شمال میگون نزدیک روستای جیرود(تنگه میگون) در قسمت شمال شرقی (زگا) و سنگ سیاه در جنوب میگون(مسلم) مورد بهره برداری قرار می گرفت. امروزه معادن دیگری هم اظافه شده است.

مَعرَکَه (maerakah ): معرکه

مَعرَکَه بَیتَن (maerakah baytan ):  معرکه گرفتن

مَعنی بِدائَن (mani bedāan): معنی دادن

مَغبون بَویئَن (maӯbun bavian ): مغبون شدن

مَغز حَروم (maӯz harum ): مغز حرام، مغز استخوان کمر حیوانات

مَقّاشَگ (moӯāshag ): موچین

مُقاطَه (moӯāteh ): مقاطعه

مُقاطِه بِدائَن (moӯāteh bedā an ): مقاطعه دادن

مُقایِسَه (moӯāyesah): مقایسه، سنجش

مَقبَرَه (maӯbarah ): گور، مقبره

مُقَدَّمَه (moӯaddamah ): مقدمه

مُقُر بیاردَن ( moӯor biārdan): اقرار گرفتن

مُقُر بیموئَن (moӯor bimuan ): اعتراف کردن

مَکَّه ای (makkaei ): حاجی، کسی که توان مالی حج رفتن را دارد.

مَگَس (magas ): زنبور عسل

مَگَسَگ (magasag ): حشره ریزی که بر روی برگ و گل و درخت پیدا می شود.

مَگَسی بَویئَن (magasi bavian ): عصبانی شدن، بد اخلاق شدن، رم کردن و وحشی شدن

مُلّا (mollā ): عالم شرعیات، باسواد

مُلّا باجی (mollā baji ): زن با سوادی که در مکتب خانه به کودکان آموزش می دهد.

مُلّا بَویئَن (mollāh bavian ): با سواد شدن

مُلّا خور بَویئَن (mollā khor bavian ): بالا کشیدن، گرفتن و پس ندادن

مِلاحِظَه (melāhezah): مشاهده، رعایت

مِلاقَه ( melāӯah): ملاقه، قاشق بزرگ

مَلَّق (mallaӯ ): معلق

مِلک ( melk): زمین مزروعی

مِمبَد (membad ): من بعد

مَمبَر، مَنبَر (mambar ): منبر

مَمَّد (mammad ): محمّد

مَمود (mamud): محمود

مَمدَلی، مَندَلی (mamdali ): محمّد علی

مَمَه (mamah ): پستان به زبان کودکان

مِن ( men): برابر با سه کیلو یا چهل سیر

مِن دیرگا اوردی (men dirgā urdi ): من در آوردی، از خود ساخته

مِن مِن کُردَن ( men men kordan): به کندی و نامفهوم سخن گفتن

مِنَّتدَرِنگوئَن ( mennat darenguan): منّت گذاشتن

مِنج (menj ): چیز سفید شده مانند نانی که سفت و خشک شود ، چوبی که هنوز خوب خشک و تُرد نشده است.

مَند (mand ): زمین یا نهر هموار و بدون شیب

مَند او (mandu ): آب راکد و بدون جریان

مَنداس (mandās ): آبی که در اثر شیب منفی و یا وجود مانع با سرعت کم و سطح مقطع زیاد در نهر یا زمین و کرت و مزرعه جاریست.

مَنظَرَه (manzarah ): منظره

مَنع بَویئَن (man bavian ): منع شدن

مَنع کُردَن (man kordan ): منع کردن

مَنفَعَت بِدائَن (manfa at beda an ): پول به نزول دادن

مَنگَنَه (mangenah ): منگنه

مَنگولَه (mangulah ): منگوله

مَنوچِر (manucher): منوچهر

مَه (mah ): مات و مبهوت

مَه بَویئَن (mah bavian ): مات و مبهوت شدن

مِهتی (mehti ): مهدی

مِهرَبون (mehrabun ): مهربان

مُهرَه ( mohrah): مهره

مَهریَه (mahriah ): مهریه

مُهلَت بِدائَن (mohlat beda an ): مهلت دادن

مِهمِون (mehmun ): میهمان

مِهمونی (mehmuni ): میهمانی

مَوال (mavāl ): مستراح

موجِز (mujez ): معجزه

مورون (murun ): موریانه

موس موس کُردَن (mus mus kordan ): چاپلوسی همراه با خفت کردن

موشَگ (mushag ): هواپیمای کاغذی برای کودکان

موقوم (moӯum): نام محلی در غرب میگون

موندِگار ( mundegar): ماندگار

می ( mi): مو

می نَزوئَن (mi nazuan ): مو نزدن، کاملاً شبیه هم بودن

میجَک (mijak ): مژه

میخ طَویلَه (mikh tavilah ): میخ بزرگ با حلقه ای در انتها

میخچَه (mikhchah ): میخچه

میدون (meydun ): میدان، زمین وسیع، مخفف میدان میوه و تره بار

میدون بِدائَن (meydun bedā an ): میدان دادن

میر غَضَب (mir ӯazab ): جلاد، دژخیم

میراب (mirābs ): محافظ و تقسیم کننده آب

میراث خور (mirās khor ): وارث

میرجی (mirji ): جعبه در دار، صندوقچه کوچک

میرزا ( mirzā): کلمه ای که قبل از اسم به معنای نویسنده و با سواد و بعد از اسم به معنای امیرزاده و شاهزاده می دهد. گاهی به صورت مخفف میرز بکار می رود.

میرکا ( mirkā): مهره های نیلی رنگ گلی و پلاستیکی که از آن برای گردنبند چارپایان استفاده می کنند.

میزون (mizun ): میزان، هماهنگ، سرحال، روبراه

میژَک، میجیک (mijak ): مژه

میش (mish ): گوسفند ماده

میشتَگ (mishtak ): یک مشت از هر چیزی مانند خاک یا بذر یا کود و نظایر آن ها

میشد اُسِّخون ( mishd ossexun): کنایه از فرد لاغر

میشد بَزوئَن ( mishd bazuan): مشت زدن

میشد کُردَن (mishd kordan ): مشت کردن

میشد میشد ( mishd mishd): مشت مشت، کنایه از مقدار زیاد

میشد وا بَویئَن (misd vā bavian ): مشت باز شدن

میشد، میشت (mishd ): مشت

میشکا (mishkā ): گنجشک

میک بَزوئَن (mik bazuan ): مکیدن

میگون (migun ): میگون، می مانند، یکی از شهرهای شمال شرقی تهران واقع در رودبارقصران

میگون نو (migun no ): نام مکانی در قسمت جنوب شرقی میگون

میلَه (milah ): میله

میلَه (milah ): میله

میلیجَه (milijah ): مورچه

میون ( miun): میان

میون بار ( miun bār): میان بار، بار کوچکی که در وسط بار اصلی قرار می دهند.

میون بُر (miun bor ): میان بر، راه نزدیکتر از راه اصلی ولی دشوارتر

میونجی (miunji ): میانجی، واسطه

میوندار (miundār ): میاندار، کسی که محور اساسی کارهاست.

میونَه ( miunah): میانه

میوَه (mivah ): میوه

حرف (ن)

نا ( nã): قدرت، توان، انرژی

نا آروم (nāārum ): مضطزب، نا آرام

نا پَرهیزی(پَهریزی) کُردَن (nã parhizi ): پرهیز نگردن

نا پی اَری (nã piari ): نا پدری

نا تیرینگ (nãtiring ): تلنگر

نا جِوونمَرد (nā jevunmard ): پست، ناجوانمرد

نا حِساب ( nāhesāb): بی مورد، نا درست

نا سَلومَتی(سِلامَتی) (nā salumati ): ناسلامتی

نا فَرمون (nãfarmun ): نافرمان، سرکش

نا فَرمونی (nãfarmuni): سرکشی، اطاعت نکردن

نا مِهرَوُن ( nã mehravun): نا مهربان

نابَلَد ( nā balad): کسی که به محل و کاری آشنا نیست

نابود (nābud ): خراب، نیست

نابود بَویئَن (nãbud bavian ): نابود شدن

نابود کُردَن ( nābud kordan): نیست کردن، از بین بردن

ناترینگ (nantering): تلنگر

ناتو (nãtu ): رند، مکّار، بد جنس

ناخِد (nā khed): نخود

ناخون بَسوئِسَّن (nã khun basuessan ): ساییدن ناخن دو انگشت شصت به هم که معتقد بودند شگون نداشته و اسباب دعوا و مشاجره می گردد.

ناخون بَیئَن (nā khun baytan ): کوتاه کردن ناخن

ناخون، ناخین (nã khun ): ناخن

ناخوندَه (nā khundah ): دعوت نشده، نا خوانده

ناخونَک بَزوئَن (nā khunak bazuan ): ناخنک زدن

نادون (nādun ): نادان

نادونی کُردَن ( nāduni kordan): نادانی کردن، از روی جهل مرتکب کار ناشایستی شدن

نارَس (nāras ): میوه نارس

نارَه (nārah ): نعره، آواز بلند، صدای نعره گاو

نارَه بَزوئَن (nārah bazuan ): نعره زدن حیوانات

نارَه بَکِشیئَن (nāz bakeshian ): نعره کشیدن

نارو (nāru ): فریب، حیله، حیله گر، فریبکار

نارو بَزوئَن (nāru bazuan ): نارو زدن، خلف وعده کردن

ناز بَروتَن (nãz barutan ): ناز فروختن

ناز بَکِشیئَن (nāz bakeshian ): ناز کشیدن

ناز دونَه (nãz dunah ): نازدانه، نازپرورده

نازِنین (nãzenin ): نازنین

نازو نِعمَت گَت بَویئَن (nāz o nemat gat bavian ): با ناز و نعمت بزرگ شدن

ناسیر (nāsir): زخم بهبود یافته حساس، پوست دستی که در اثر کار زیاد نزدیک به زخم شدن است.

ناسیر بَویئَن ( nāsir bavian): ناسیر شدن

ناشدا ( nāshdã): ناشتا، صبحانه نخورده

ناشدایی (nãshdãyi ): صبحانه، صبخانه مختصر و سریع

نأشَه ( nāshah): نشأه، کیف و خماری ناشی از مصرف مواد مخدر

ناغافِل ( nãýãfel): ناگهان، بدون مقدمه، غافلگیرانه

ناق (nãý ): نای، گلو، گردن

ناقِص ( nãýes): ناتمام، علیل، مجروح

ناقُلا (nãýolã ): رند و زرنگ، سخت و مشکل

ناکار (nãkãr ): مجروح و زخمی، آسیب دیده

ناکِس (nãkes ): ناکس، پست و فرومایه

نالِش ( nãlesh): ناله، صدایی که در اثر خستگی یا بیماری و درد بروز داده می شود.

نالِش بَکُردَن (nãlesh bakordan ): ناله کردن در اثر خستگی یا بیماری و درد

نالَه (nãlah ): ناله

نالَه بَکُردَن (nãlah bakordan ): نالیدن

نالون ( nãlun): نالان، ناله کنان

نامی (nãmi ): نامدار، مشهور

ناها (nãhã ): نهاده است، هست، آماده است

ناهار قَلیون (nãhãr ýalyun ): صبحانه، صبحانه با تجملات و فرصت کافی و در منزل

ناهال (nãhãl ): نهال

نَبیرَه (nabirah ): نوه ی نوه، فرزند فرزند نوه

نِتِراشی یَه ( neterãshiah): نتراشیده، زمخت

نِتَرس (neters ): شجاع، بی باک

نتیجَه (natijah ): نتیجه، بهره، فرزند نوه

نَجِست ( najest): نجس

نَخ نِما ( nakh nema): فرش یا مخمل کرک رفته، کنایه از چیزی کهنه

نُخالَه (nokhãlah ): نخاله

نِخر (nechkhr ): نرخ، قیمت

نُخسَه (nokhsah ): نسخه، نوشته و کتاب

نِخوام (nekhām): نخواهم

نُخود او (nokhod u ): نخود آب

نَخور ( nakhor): خسیس و ممسک

نَخونِس (nakhones ): نخوانده، دعوت نشده

نَدونَم کاری (nadunam kari ): ندانم کاری، سهل انگاری

نَدی بَدی (nadi badi ): ندید بدید، چشم و دل گرسنه

نَدیَه (nadia ): ندیده، فرزند نبیره

نَدیَه بَیتَن (nadiah baytan ): ندیده گرفتن

نَر (nar ): نوع مذکر، کنایه از فردی شجاع و بعضاً بد قلق

نَر بَخورد (nar ba khord ): حیوان ماده ای که جفت گیری کرده باشد.

نَردون (nardun ): نردبان

نَرذ ( narz): نذر، پیمان با خدا، صدقه و خیرات

نَرذِ نیاز (narze niãz ): خیرات و مبرات

نَرذی (narzi): نذری

نَرذی هِدائَن (narzi hedã an ): نذری دادن

نَرفین (narfin ): نفرین

نَرفین کُردَن (narfin kordan ): نفرین کردن

نَرَگ ( narag): درختی که بار نمی دهد، گیاهان از گونه نامناسب

نَرم بَویئَن (narm bavian ): نرم شدن

نَرم خاکک (narmeh khãkak ): خاک نرم، نام محلی در میگون که در گذشته قبرستان و منبع آب در آنجا قرار داشت و امروزه در این زمین وقفی مدرسه راهنمایی پسرانه آزادگان و قسمتی از آن هم به پارک اختصاص داده شده است.

نَرمَک ( narmak): نرمه و پودر اجسام مانند خاک

نَرمَه (narmah ): ریزه چیزها مانند نرمه نان و نرمه علف، کش باریک و کوچک برای ساخت تیر و کمان

نَرمِۀ گوش (narmeh gush ): لالۀ گوش

نَرِّه غول (narreh ýul ): کنایه از آدم بزرگ اندام و کم عقل

نَرو (naru ): نر، کنایه از بدجنس و بد قلق

نَروگ (narug ): نر کوچک، گیاه و درخت بی بار و نامناسب

نَزِّیک ( nazzik): نزدیک

نِسبَت ( nesbat): ارتباط، خویشی

نَسَق (nasaý ): تنبیه

نَسَق بَکِشیئَن (nasaý bakeshian ): ادب و تنبیه کردن به صورت غیر مستقیم و غیر بدنی، ترساندن

نَسَق کُردَن (nasaý kordan ): تنبیه کردن

نِسِم (nesem ): نسار، نسا، طرف سایه یا رو به شمال کوهها و یا دامنه آن، زمینهای پشت به خورشید و سایه

نَسّیَه (nassiyah ): نسیه

نِشاسدَه (neshãsdah ): نشاسته

نَشد (nashd ): نَشت

نِشِست (neshest ): نشست، فرو نشستن زمین زیر خانه یا دیوار

نِشِست کُردَن (neshest kordan ): نشست کردن

نِشِست و بَرخاست ( neshest o barkhãst): معاشرت و همنشینی

نُشون (noshun ): نشان، علامت، هدف

نُشون بِدائَن (noshun bedã an ): نشان دادن

نُشون بَیتَن ( noshun baytan): نشانه گرفتن

نُشون کُردَن (noshun kordan ): علامت نهادن، دختری را پیشاپیش برای نامزدی کسی در نظر گرفتن

نُشونَه ( noshunah): نشانه، هدف

نُشونی ( noshuni): نشانی

نِصب (nesb ): نصف

نِصبِ کارَه (nesbeh kãrah ): نصف کاره

نُطفَه (notfah ): نطفه

نَطُق (notoý ): تنبیه

نَطُق بَکِشیئَن (notoý bakeshian ): ادب و تنبیه کردن به صورت غیر مستقیم و غیر بدنی، ترساندن

نَظَر (nazar ): نگاه، چشم زخم

نَظَر بَخوردَن (nazar bakhordan ): چشم زخم خوردن

نَظَر بَزوئَن (nazar bazuan ): چشم زخم زدن

نَظَر کُردَه (nazar kordah ): نظر کرده، مورد توجه اولیای دین

نَفَس بَکِشیئَن (nafas bakeshian ): نفس کشیدن

نَفَس تازِه کُردَن ( nafas tãzeh kordan): نفس تازه کردن، اندکی استراحت کردن

نَفَس تنگی ( nafas tangi): دشواری نفس کشیدن

نَفَس نَفَس بَزوئَن (nafas nafas bazuan ): تند تند نفس کشیدن

نَفش (nafsh ): نبش، پهلو، کنار

نَفش قَبر (nafsh ýabr ): نبش قبر

نَفق (nafý ): نفخ

نِفلَه (neflah ): تلف شده و از بین رفته، کنایه از انسان بی خاصیت و بی عرضه و مردنی

نِفلِه بَویئَن (neflah bavian ): تلف شدن

نِق بَزوئَن ( neý bazuan): نق زدن، غرغر کردن

نُقارَه ( noýãrah): نقّاره، طبلی که با چوب نوازند.

نُقرَه (noýrah ): نقره

نُقرَه داغ (nuýrah dãý ): کنایه از تنبیه سخت

نقشه ی (naýshah ): نقشه ی

نُقصون ( noýsun): نقصان، کمی، ناتمام

نِک و نال کُردَن ( nek o nãl kordan): نق نق کردن، شکوه کردن

نَکَرَه (nakarah ): زشت و خشن، ناموزون

نِگاه داشتن (negãh dãshtan ): نگه داشتن، متوقف کردن، حفظ کردن

نِگاه کُردَن (negãh kordan ): نگاه کردن

نِگاه، نِگَر (negãh ): نظر، حفاظت

نَگمَه (nagmah ): پاسخی از روی بی حوصلگی به کسی که نه می گوید.

نَل(نال) (nal ): نعل

نَل(نال) کُردَن (nãl kordan ): نعل کردن، کنایه از ادب کردن کسی

نَلبِکی ( nalbeki): نعلبکی، ظرف کوچک چینی و شیشه ای زیر استکان

نَلبَند، نالبَند (nalband ): نعلبند، آنکه نعل بر پای چارپایان زند.

نَم بَکِشیئَن (nam bakeshian ): نم کشیدن

نَم نا (nam nã ): رطوبت شدید

نُماز (nomãz ): نماز

نِمایِش بِدائَن (nemãyesh bedã an ): نمایش دادن

نَمَت (namat ): نمد، فرش ساخته شده از پشم فشرده

نَمَت بِمالیئَن (namat bemãlian ): نمد مالی کردن، فرش نمدی ساختن

نُمرَه (nomrah ): نمره

نَمَگ namag) ): نمک

نَمَگ بَزوئَن (namag bazuan ): نمک زدن

نَمَگ به حَروم (namag be harum ): نمک نشناس

نَمَگ پاج ( namag pãj): نمکدان

نَمَگ دِپاتَن (namag depãtan ): نمک پاشیدن

نَمَگ گیر بَویئَن (namag gir bavian ): نمک گیر شدن

نَمَگدون (namagdun ): نمکدان

نَمور (namur ): نمناک

نَمونَه ( namunah): نمونه

نَنجان (nanjan ): مادر بزرگ

نَنگ هاکُرد ( nang hãkord): کسی که کاری زشت و ننگین انجام داده است.

نَنَه ( nanah): مادر

نَنو ( nanu): بستری که به دو ستون بندند و طفل را در آن بخوابانند.

نَنو دَوِستَن (nanu davestan ): ننو بستن، ننو درست کردن

نَه بَدتَر (na badtar ): فک و فامیل و پدر و نادر در حواله دادن ناسزا

نو ( nu): نو

نو خُنَه ( nu khonah): خانه نو و جدید، جوانی که تازه ازدواج کرده و وارد زندگی جدیدی شده است.

نو کُردَن (nukordan ): نو کردن

نو کیسَه (nukisah ): نو کیسه

نِوات ( nevãt): نبات

نِوات (nevat ): نبات

نوبَر کُردَن (nubar kordan ): نوبر کردن

نوبَر،نووَر (nubar ): نوبر، میوه و هر چیز تازه رسیده

نوبَرونَه (nubarunah ): نوبرانه

نوتَن (nutan ): نگفتن

نوچَه (nuchah ): وردست

نوحَه ( nuhah): نوحه، مرثیه

نوحِه خون (nuheh khun ): نوحه خوان

نودون (nudun ): ناودان، مجرای آب

نور علی نور (nur ali nur ): خیلی خوب، خیلی عالی

نورَس (nuras ): نوجوان، میوه تازه رسیده

نِوِشتَه (neveshtah ): نوشته

نوعید (nueyd ): نخستین عیدی که پس از مردن فردی به دیدار بستگان او می روند.

نوم (num ): نام

نومچَه ( numchah): نامی که معمولاً در ترکیب با کلمات دیگر ادا می شود. مانند روزک نومچه

نومدار (numdãr ): نامدار

نومزَه (numzah ): نامزد

نومزِه بَیتَن (numzeh baytan): نامزد گرفتن

نومزِه مَست (numzeh mast): کسی که در دوران نامزدی رفتارش غیر طبیعی شده و ذهنش مشوش است.

نومزِه وازی (numzeh vãzi ): نامزد بازی ( دَرِه چُفت چُفتِه رَزَه - نومزه وازی دارنِه مِزَه)

نومَه (numah ): نامه

نومود (numud): نمود، ظهور

نومود کُردَن (numud kordan ): جلوه کردن، به چشم آمدن

نومودار (numdãr): نمودار

نومی (numi ): نامی

نون (nun ): نان

نون اووَر (nun uvar ): نان آور

نون دَوِستَن (nun davestan ): نان پختن

نون رِسون (nun resun ): نون رسان، آنکه به دیگران سود می رساند.

نونوا (nunvã ): نانوا

نونوایی (nunvãyi ): نانوایی

نَوَه (navah ): نوه

نَوِه نَتیجَه (naveh natijah ): کنایه از دودمان و فرزندان کسی

نوهْون (nuhun) : پنهان

نوهْونی (nuhuni) : پنهانی

نووَه (nuvah ): ناوه

نَوی یَنی (naviyani ): نشدنی

نوئَه (nuah ): نام یک محلی در میگون

نی قََلیون (ney yalyun ): کنایه از فرد بسیار لاغر، لوله سوراخ دار قلیون

نی نی یَک (ni ni yak): کودک دوست داشتنی، خطاب محبت آمیز کودک

نیرَنگ بَزوئَن (neyrang bazuan): گول زدن

نیزَه (neyzah ): نیزه

نیست بَویئَن (nist bavian ): نابود شدن

نیش بَزوئَن (nish bazuan ): نیش زدن

نیشتَر (nishtar ): آلت فلزی نوک تیز جراح و رگ زن

نیشتَر بَخوری (nishtar ba khori): فحش و ناسزا

نیشین (nishin): انتهای روده بزرگ که گاه در اثر ناراختی بیرون می زند.

نیشین دیرگامَه (nishin dirgamah ): فحش و ناسزا به معنای دل و روده بیرون زده

نیفلِه کُردَن (neflah kordan ): از بین بردن، هدر دادن

نیم بَند (nim band ): نیم پخته

نیم تَنَه (nim tanah ): لباسی مشابه کت که نصف تنه بالا را می پوشاند.

نیم سوز (nim suz ): چوب نیم سوخته

نیمَه (nimah ): نیمه، نصف

نیمَه جُن (nimah jon ): نیمه جان، بیمار مشرف به مرگ

نیمَه رَس (nimah ras ): میوه ای که کاملاً نرسیده است

نیمَه کارَه (nimah kãrah ): کار ناتمام، نیمه کاره

نیهیب (nihib ): نهیب، ترس و بیم، هول، تکان

نیهیب بِدائَن (nihib bedã an ): تکان دادن، هل دادن

نیهیب بَزوئَن (nihib bazuan ): تشر زدن، ترساندن